انتشار مقالات کشاورزی و علوم وابسته

اندازه گيري سطح برگ گياه برنج

fadeli22 — Sun, 02 Aug 2009 15:48:58 GMT

روش ساده زير براي اندازه گيري تقريبي سطح برگ برنج در مطالعات فيزيولوژيكي سودمند است:

سطح برگ برنج = طول × بزرگ ترين عرض × ۷۴/۰

بازديد دانشجويان دانشگاه زابل از آزمايشگاه كيفيت برنج

fadeli22 — Wed, 01 Jul 2009 17:14:48 GMT

به اين وسيله از هيأت دانشجويي بازديد كننده رشته زراعت و اصلاح نباتات دانشگاه زابل به پاس بازديد از آزمايشگاه كيفيت برنج تشكر مي نمايم.

اصلاح برنج باسماتي پرمحصول - ترجمه: فردوس عادلی مسبب

fadeli22 — Thu, 14 May 2009 05:47:52 GMT

اصلاح برنج باسماتي پرمحصول

تازمان حاضر، ارقام برنج به سه زيرگونه معروف هندي، ژاپني و جاوايي تقسيم مي‌شده اند. برنج‌هاي باسماتي در گروه هندي طبقه بندي م‌شدند. تجزيه زادشناختي 1668 واريته برنج در كشورهاي مختلف آسيايي براساس تجمع آللي در 15 جايگاه آيزوزيم ارقام برنج به 6 گروه تقسيم شدند. معلوم شد كه زيرگونه‌هاي ژاپني و جاوايي به همديگر وابستگي نزديكي داشته و به گروه يكساني تعلق دارند و هردو درگروه VI قرارگرفته اند. ارقام زيرگونه هندي داراي توزيع جهاني در گروه I طبقه بندي شده اند. ارقام زودرس و aus مقاوم به خشكي هندوستان و بنگلادش در گروه II قرار گرفته اند. برنج هاي باسماتي در گروه V طبقه بندي شده اند، كه اين گروه شامل برنج هاي معطر افغانستان به نام هاي براح و لاوانجين هستند. بسياري از ارقام برنج معطر هند، بنگلادش و برمه دراين گروه قرار دارند. ارقام صدري ايران تاكنون در اين گروه قرار داده مي شدند.

توزيع جغرافيايي برنج هاي باسماتي

مركز تنوع برنج‌هاي معطر گروه Vدر كوهپايه‌هاي هيماليا در يكي از استان هندي به نام اولترا‌ پرادش (UP) و مناطق بيجار و ترايي نپال، در شمال غربي پنجاب هندوستان و پاكستان، افغانستان، ايران، عراق و قسمت‌هاي شمال شرقي بنگلادش، برمه و ايالت هندي بنگال، آسام و مانيپور است. ارقام برنج معطر از بخش‌هاي غربي تا استان‌هاي ديگر هندوستان مانند راجاستان، مادهيا، پرادش، محاراستر، گوجرات و اريزا نيز توزيع شده اند. واريته‌هاي معطر معروف متعلق به گروه V به نام‌هاي مختلفي نظير كاتاريبوك، بدشابوك، پراشابوك، تولسي ماجري، پانخاري، كامود، آمبه موهار، كالانمك، هانسرج، تيلاك كاندان، بيندل، تولسي ماجري و هانسراج معرفي شده اند.

برنج‌هاي باسماتي واقعي در اولترا پرادش، رجستان، هاريانا، پنجاب و مناطق جامو و كشمير و پنجاب ولايات پاكستان زراعت مي‌شوند.

سطح زيركشت و ميزان محصول درهكتار و زراعت برنج‌هاي باسماتي

كل سطح زيركشت واريته هاي باسماتي سال به سال تغيير مي‌كند. در هندوستان يك ميليون هكتار و در پاكستان 750000 هكتار زيركشت اين برنج‌ها قرار دارند. مؤسسات تحقيقاتي برنج ميزان محصول در هكتار اين برنج‌ها را 4-3 تن شلتوك بر هكتار برآورد كرده‌اند، درحالي‌كه كشاورزان به طور متوسط 2 تن شلتوك بر هكتار محصول به دست مي‌آورند. بنابراين، كل توليد برنج‌هاي باسماتي جهان حداكثر حدود چهار ميليون تن شلتوك در سال است. كشور‌هاي هند و پاكستان هرساله 400000 تن برنج سفيد‌شده باسماتي را به كشورهاي ديگر صادر مي‌كنند و بقيه برنج‌هارا به مصرف محلي مي‌رسانند. بيش‌ترين صادرات برنج اين دوكشور به شرق ميانه ( ايران، عربستان سعودي، عراق و عمان )، اروپا ( انگلستان، روسيه، آلمان، نيوزيلند) و آمريكاي شمالي ( كانادا و ايالات متحده ) مي باشد.

نشانويژگي‌هاي ريخت‌شناختي و كيفيت دانه

همه ارقام برنج باسماتي محلي قد بلند بوده و ارتفاع آن‌ها به 160-150 سانتي متر مي‌رسند، داراي ساقه‌هاي بسيار ضعيف و رنگ سبز روشن و برگ‌هاي آويزان هستند. اين برنج‌ها داراي دوره رسيدگي مختلف بوده و برداشت آن‌ها مشكل است. به دليل داشتن ساقه ضعيف و قدبلند و كودپذير نيستند. بنابراين، استفاده از كود، ميزان محصول را بيش از 40-30 كيلوگرم بر هكتار نمي‌توان بالا برد. در خاك‌هاي با حاصلخيزي بالا ممكن است در اثر افزايش پوكي دانه‌ها، ميزان محصول كاهش يابد. ضريب برداشت اين برنج‌ها 3/0 – 25/. مي‌باشد. در برنج‌هاي باسماتي تعداد دانه در خوشه‌ 90-80 عدد است. طول دانه آن‌ها 7- 8/6 ميلي متر و نسبت طول به عرض دانه آن‌ها 7/3 – 5/3 مي‌باشد. بعضي از ارقام برنج باسماتي، نظير باسماتي 370 اندكي شكم سفيد هستند.

جدول 1- سطح زير كشت ساليانه ارقام برنج باسماتي

كشور	استان	سطح به ميليون هكتار
پاكستان	پنجاب	75/0
هندوستان	اولتراپرادش	50/0
//	هاريانا	25/0
//	پنجاب	10/0
//	رجستان	05/0
//	هيماچال پرادش	05/0
//	جامو	05/0

ارقام برنج باسماتي داراي آميلوز متوسط (22 – 20 ٪) ، درجه حرارت ژلاتيني متوسط، پيوستگي ژل پايين و عطر شديد مي باشند. بيش‌ترين مشخصات اين نوع برنج‌ها، افزايش طول دانه پخته و نرمي پس از سرد شدن آن است. پس از پخت دانه ها سالم باقي مانده و پس از حتي چند روز پس از آن نيز بدون تغيير بوده و نرم باقي مي‌ماند.

وراثت خصوصيات كيفي دانه برنج باسماتي

محتويات آميلوز داراي نشانويژگي‌هاي تك ژني است. سطوح تغيير آميلوز برنج عبارتند از: واكسي (3-1درصد)، آميلوز خيلي پايين (9-4درصد)، آميلوز پايين (19-10درصد)، آميلوز متوسط (25-20درصد)، آميلوز بالا (29-26درصد) و آميلوز خيلي بالا (34-30درصد) به وسيله آلل‌هاي چند گانه لوكوس واكسي مستقر برروي كروموزوم شماره 6 كنترل مي‌شود. به طور مشابه، درجه حرارت ژلاتيني و پيوستگي ژل نشاسته نيز داراي صفات تك ژني هستند. بنابراين، در انتقال و تثبيت ژن‌هاي اين صفات مشكلي وجود ندارد. اما عطر برنج يك صفت كمي بوده و در آميزش‌‌هاي بين برنج‌هاي معطر و غير معطر در سطوح مختلف عطر تفرقه مي‌يابد. ماهيت تك ژني يا دوژني عطر نيز گزارش شده است و يك ژني عطر با ماركرهاي مولكولي علامت‌گذاري شده است. امكان وجود يك ژن اصلي و تعدادي ژن‌هاي تعديل كننده يا QTL نيز وجود داشته باشند. از وراثت افزايش طول دانه پس از پخت هيچ‌گونه اطلاعي در دست رس نيست. اما در بروز اين صفت اثر متقابل ژن و محيط دخالت دارد. بهترين كيفيت برنج باسماتي در شمال غربي هندوستان و شمال پاكستان درجايي كه مرحله رسيدگي برنج درمواجه با هواي سرد ماه اكتبر، توليد مي‌شود. نوع خاك در بروز كيفيت باسماتي مؤثر تشخيص داده شده است.

اصلاح برنج‌هاي باسماتي

برنج‌هاي باسماتي از قديمي ترين ايام در شبه قاره هند زراعت مي‌شده است. نژادهاي متعددي از برنج‌هاي باسماتي در مزارع آزمايشي پنجاب واقع در كالاشكاكو و اكنون در مؤسسه تحقيقات برنج پاكستان مورد بررسي قرار گرفته است. تعدادي از برنج‌هاي انتخابي ساخته شدند و از نظر ميزان محصول در هكتار بررسي گرديده اند. درسال 1933 يكي از ارقام انتخابي به نام باسماتي 370 معرفي شد. اين واريته تازمان اخير در هردو كشور هند و پاكستان در سطح وسيعي زراعت مي شده است. در سال 1968 در استان كالاشاكاكو يك برنج خالص ديگري به نام باسماتي پاكستان معرفي گرديد كه در سطح محدودي در پاكستان مانند استان پنجاب هند زراعت مي‌شود. البته تعدادي از خط‌هاي خالص باسماتي از ايستگاه‌هاي بررسي برنج ناگينا واقع در اولتراپرادش نام‌هاي T3 و T9 به كشاورزان هندي معرفي شده اند. خط‌هاي خالص انتخابي ديگري به نام‌ باسماتي تراوري در منطقه هاريانا به طور چشمگيري زراعت مي‌گردند.

پس از معرفي واريته‌هاي پر محصول به نام‌ها IR8 و TNI در سال 1960 برنامه‌هاي زادگيري براي اصلاح و معرفي ارقام پر محصول باسماتي در هردو كشور هند و پاكستان به منظور وارد كردن ژن‌هاي قدكوتاهي از IR8 و TNI آغاز شد. مؤسسه تحقيقات برنج كلاشاكو در پاكستان در سال 1968 اين برنامه را شروع كرد. در هند سازمان‌هاي تحقيقاتي متعددي مانند: مديريت تحقيقات برنج ( DRR)، مؤسسه تحقيقات‌كشاورزي حيدر آباد، دانشگاه كشاورزي پنجاب، ايستگاه بررسي برنج كپور طلا و دانشگاه كشاورزي هاريانا برنامه‌هاي جديدي را آغاز كردند. اما هيچ يك از ارقام جديد قدكوتاه معرفي شده در هندوستان نه توسط توليدكنندگان و نه توسط تبديل كنندگان مناسب تشخيص داده نشده اند، زيرا كيفيت آن‌ها از ارقام محلي خوش كيفيت خيلي پايين تر بود. بنابراين، كشاورزان به توليد ارقام محلي مانندگذشته ادامه دادند. اما در پاكستان ارقام باسماتي اصلاح شده جايگزين ارقام محلي زراعي گذشته شدند. در مناطق تحت كشت باسماتي محلي در مركز پنجاب، باسماتي 385 و سوپر باسماتي كشت شدند و در مناطق جنوبي باسماتي 198 زراعت گرديد. اين 3 رقم باسماتي پذيرفته شده توسط كشاورزان قد كوتاه نبوده، بلكه داراي ارتفاع متوسط بودند. باسماتي 385 وسيع‌ترين سطح زير كشت را به خود اختصاص داد. ميانگين ميزان محصول اين ارقام 20 درصد بالاتر از ارقام باسماتي محلي است. با اين حال، سطح عطري آن‌‌ها قابل مقايسه با واريته‌هاي محلي نبوده و اين برنج‌ها به ورس حساسند.

1 – 4 – پاسخي‌هايي به عدم توانايي در اصلاح واريته‌هاي باسماتي قدكوتاه

در خلال سي سال تلاش زادگيري ( Breeding ) براي دستيابي به واريته‌هاي باسماتي پر محصول در چند مؤسسه تحقيقاتي برنج تاكنون، نتيجه اي حاصل نشده است. براي اين عدم توسعه عوامل متعددي دخالت دارند:

1 – برنج‌هاي باسماتي از لحاظ زادشناختي با ارقام هندي قدكوتاه پرمحصول متفاوت بوده و به يك گروه خاصّي تعلق دارند. در تلاقي‌هاي بين گروهي برنج سطوح متفاوتي از عقيمي را شاهد خواهيم بودكه به زادهايشان مي‌رسند.

2 – تلاقي بين باسماتي و ارقام قدكوتاه هندي طيف كاملي از تركيبات به وجود نمي آورد. براي مثال، در چنين تلاقي‌هايي، در مقايسه با تفرقه مورد انتظار 3 : 1 بزتركيبي قدكوتاهي به ندرت مشاهده مي‌گردد. يك گامت حذف كننده، جايگاه ژني Sd-l را براي قدكوتاهي مسدود مي‌سارد.

3 – نشانويژگي‌هاي عطر و افزايش طول دانه پس از پخت از صفات كمّي بوده و تركيب كردن همه اين پلي ژن‌ها براي اين صفات در يك خط مشكل است.

4 – براي بررسي شدت عطر و حالت برنج پخته در خط‌هاي درحال اصلاح روش‌هاي رضايت‌بخشي در دسترس قرار ندارند.

2 – 4 – اصلاح برنج‌هاي باسماتي پرمحصول در مؤسسه بين المللي تحقيقات برنج

فعاليت‌هاي زادگيري براي اصلاح برنج‌هاي باسماتي پرمحصول از اوايل سال‌هاي 1970 در مؤسسه بين المللي تحقيقات برنج شروع شد. تلاقي‌هاي اوليه بين باسماتي 370 و خط‌هاي هندي اصلاح شده با آميلوز متوسط و درجه حرارت ژلاتيني متوسط انجام شد. جمعيت‌هاي متفرق بزرگ كشت شدند و تعداد كمي از خط‌هاي قدكوتاه انتخاب گرديدند. اين خط‌ها داراي عقيمي در سطوح مختلفي بوده و بعضي از آن‌ها تيپ گياهي خوبي نداشتند. اما از تلاقي‌هاي بينابيني اين خط‌ها گياهاني با عقيمي اندك و تيپ گياهي بهتري حاصل گرديدند. اين گياهان از نظر نشانويژگي‌هاي كيفيتي آميلوز، درجه حرارت ژلاتيني و عطر مورد ارزيابي قرار گرفتند. تلاقي‌هاي بينابيني از ميان خط‌هاي انتخابي براي الحاق همه نشانويژگي‌هاي كيفي هرسال انجام مي‌شده است. واريته‌هاي ديگر معرفي شده باسماتي در هندوستان و پاكستان، مانند سابارماتي، باسماتي پنجاب يك، باسماتي پوسا يك و باسماتي385 در تلاقي گيري‌ها به كار گرفته شده اند. هرساله 100 – 50 تلاقي انجام يافته و 5000 – 4000 خط زادگيري كشت مي‌شد. همه اين خط‌ها براي به دست‌آوردن خصوصيت‌هاي كيفي دانه برنج باسماتي در تمام فصول سال ادامه داشته است. انتخاب‌ها براساس قد كوتاهي گياه، بهبود تيپ‌ گياهي، عقيمي‌كم، دوره رويشي كوتاه و تركيبات گوناگون كيفيت دانه برقرار بوده است. خط‌هاي با تيپ‌هاي گياهي بد، عقيم يا پوك، دانه‌هاي نيم پوك، فاقد عطر و افزايش طول ضعيف پس از پخت در هر نسل حذف مي‌شدند. پس از چندين دوره امتزاج جنسي و انتخاب خط‌هاي با تيپ گياهي قدكوتاه و خصوصيات كيفيت دانه مشابه برنج‌هاي باسماتي انتخاب شده اند. اين خط‌ها از نظر ميزان محصول در واحد سطح در IRRI بررسي شده‌اند. انتظار‌مي‌رود، واريته‌هاي باسماتي اصلاح شده با ميزان محصول بالا 3 – 2 سال آينده معرفي شود.

مختصری درباره کیفیت برنج در ایران- تهیه‌کننده: فردوس عادلی مسبب

fadeli22 — Wed, 13 May 2009 09:32:18 GMT

توجه

این وبلاگ در گذشته توسط نخبگان محترم مورد نقد قرار می گرفته است. اما فرصت برای تغییرات وجود نداشته است. به همین دلیل نجبگان برای ایجاد تغییرات در مقالات این وبلاگ تنها ۲۴ ساعت فرصت نقد دارند و پس از آن مطالب در اینترنت در دسترس عموم قرار می گیرد و دیگر قابل تغییر نخواهد بود. این رفاقت و روابط را در گذشته با نویسندگاه محترم داشته ام. پچ پچ کردن قبول نیست و بایستی بنویسند و نوشته های آن ها به عنوان سند نگهداری می شود.

مقدمه

اگرچه تحقیقات برنج در ایران از سال 1338 رسما توسط وزارت کشاورزی پایه گزاری شده بود و در زمینه دورگ گیری ارقام برنج ایرانی کم محصول خوش کیفیت با ارقام پرمحصول فاقد کیفیت مطلوب و تولید لاین های اصلاح شده پرمحصول جدید فعالیت های مستمری جریان یافته بود، به مسأله کیفیت توجه چندانی مبذول نمی گردید. هدف اصلی برنامه های اصلاح برنج دراین دوره متکی بر افزایش محصول در واحد سطح ( تن بر هکتار ) بدون توجه به ارزش کیفیتی برنج بود. غافل ازاین که تولید برای مصرف است و محصولی ارزش مصرفی دارد که کیفیت مناسبی داشته باشد.

از سال 1360 به بعد تحولات شگرفی در ایستگاه بررسی برنج رشت در زمینه دورگ گیری ارقام برنج صورت گرفت و ارقام خزر و سپیدرود به کشاورزان معرفی گردید که مورد استقبال برنج کاران گیلانی قرار گرفت. اگرچه کیفیت این ارقام به ویژه خزر نامطلوب بود، اما بهره برداری ازآن ها توسط کشاورزان گیلانی ادامه یافت، به طوری که دکتر سیدعلی الهی نیا پس از پايه گذاري موسسه تحقیقات برنج در یکی از سخنرانی های هفتگی خود گزارش داد که 30 درصد مزارع گیلان را کشت ارقام اصلاح شده به خود اختصاص داده است. اما به علت کیفیت پایین ارقام اصلاح شده و خدشه دارشدن روند توسعه کشت ارقام پرمحصول، ايستگاه بررسي برنج سابق رشت را برآن داشت تا راه اندازی آزمایشگاه کیفیت برنج در گروه بهنژادی به منظور کنترل لاین های درحال اصلاح، در دستور کار قرار دهد. از آنجا که برنامه های اصلاح برنج در ایستگاه بررسی برنج با اشکال کنونی تفاوت داشت، ارقام والدین و نسل های متفرق از نسل سوم به بعد تا حصول لاین های خالص و لاین های پیشرفته در برنامه اصلاح برنج بایستی مورد اندازه گیری عوامل کیفیتی قرار می گرفتند. سرانجام در آذرماه سال 1367 آزمایشگاه کیفیت برنج با استخدام یک نفر تکنسین با تجربه دررشته شیمی به نام فردوس عادلي مسبب و یک نفرمتخصص ژنتیک آن ایستگاه به نام محمد صالح محمد صالحي پایه گذاری گردید.

چکیده

کیفیت به عنوان موضوعی عام و گسترده در اکثر محصولات کشاورزی مطرح است (محمد صالح محمد صالحی، 1368). اما در برنج وجود مقادیر گوناگونی از دو جزء نشاسته ( آمیلوز و آمیلوپکتین ) سبب تنوع زیادی در پخت شده است. بنابراین، از درصد آمیلوز موجود در برنج می توان به عنوان یک شاخص کیفیتی استفاده کرد. ارقام محلی ایرانی دارای 20 – 25 درصد آمیلوز هستند و این حدود آمیلوز یک معیار بین المللی نیز می باشد. از دوخاصیت دیگر نشاسته برای تعیین کیفیت برنج نيز استفاده می شود که عبارتند از: درجه حرارت ژلاتینی و درجه پیوستگی ژل. بهترین درجه حرارت ژلاتینی 70 تا 74 درجه سانتی گراد و برای درجه پیوستگی ژل 40 تا 60 میلی متر است. اگرچه روش های تعیین کیفیت درآزمایشگاه های مختلف با معیارهای متفاوتی انجام می شود، اما کم و بیش مشابه می باشند. کیفیت و کیفیت مصرفی مهم ترین فعالیت های این آزمایشگاه ها است که عبارتند از: طویل شدن دانه در اثر پخت، جذب آب وافزایش حجم، ازدست رفتن مواد جامد، عطربرنج، سختی یا نرمی پخت پس از سرد شدن، اندازه و شکل دانه و درجه تبدیل شلتوک به برنج سفید. از آنجایی که در کشور ما کیفیت پخت در برنج از اهمیت ویژه ای برخوردار می باشد.

اصطلاحات‌ و تعاريف‌:

برنج

گياهي يكساله از خانواده غلات و از جنس‌ Oryzae مي‌باشد.

شلتوك

به محصولی از گیاه برنج گفته مي شود كه داراي پوسته بوده و به جزء کاهش رطوبت تغییر دیگری در آن داده نشده باشد.

برنج قهوه اي

به برنجي گفته مي شود كه پوسته خارجي آن گرفته شده باشد.

برنج سفيد

به برنجي گفته مي شود كه تمام يا بخشي از سبوس آن (پوسته قهوه اي رنگ چسبيده به دانه ) و جنین آن گرفته شده و به رنگ يكنواخت باشد.

برنج نيمه سفيد

به برنجي گفته مي شود كه سبوس آن بطور كامل گرفته نشده باشد.

برنج كاملاً سفيد

به برنجي گفته مي شود كه تمام سبوس آن گرفته شده باشد و جنین آن باقی نمانده باشد.

برنج نيم پز

به برنجي گفته مي شود كه با عمل خيساندن برنج سبوس دار يا برنج سفيد در آب و حرارت دادن و خشك كردن ، نشاسته آن به طور نیمه كامل ژلاتينه شده باشد.

برنج دانه بلند

به برنجي گفته مي شود كه طول آن بیش از 7 ميليمتر بوده و نسبت طول به قطر آن حداقل 3 باشد.

برنج دانه متوسط

به برنجي گفته مي شود كه طول آن 7 – 5 ميليمتر بوده و نسبت طول به قطر آن حداقل 2 باشد.

برنج دانه كوتاه

به برنجي گفته مي شود كه طول آن حداقل 5 ميليمتر بوده و نسبت طول به قطر آن حداكثر2 باشد.

برنج واكسي

به گونه اي از برنج گفته مي شود كه دانه آن دارای کم تر از 3 – 1 درصد آمیلوز باشد. این نوع برنج ها بیش از 77 در آمیلوپکتین هستند و در هنگام پخت چسبنده اند.

برنج عطري

به گونه اي از برنج گفته مي شود كه بعلت داشتن ترکیب شیمیایی 2 – استیل – 1 – پیرولین معطر می باشد كه به روش ارزيابي حسي قابل تشخیص است و بر مبناي شدت و ضعف عطر آن به سه درجه عطر شدید ، متوسط و ضعيف گزارش مي شود.

دانه كامل

به دانه اي گفته مي شودكه فاقدهرنوع شكستگي باشد.

آفت

هر عاملي كه باعث خسارت یا آسیب به برنج گردد، آفت ناميده مي شود. به انواع حشرات ، كنه ها و ساير عوامل زنده در تمام مراحل زندگي گفته مي شود كه در مزرعه ، طي حمل و نقل و نگهداري در انبارها موجب تقليل كمي و كيفي محصول مي گردد.

ناخالصي ها

به هر چيزي غير از دانه كامل يا شكسته برنج گفته مي شود.

نا خالصی های از نوع برنج

شامل ساير گونه های برنج مي باشد كه ممكن است به صورت شلتوك ، برنج سفيد و نيم پز با ارقام مورد نظر مخلوط شده باشد.

دانه خرد

به بخشي از دانه گفته مي شود كه شکسته باشد.

دانه هاي آسيب ديده

به دانه هاي كامل و يا شكسته اي گفته مي شود كه در اثر رطوبت ،‌آفات زراعي ، آفات انباري ، بيماريها وساير عوامل صدمه ديده باشد.

دانه هاي باران ديده

به دانه هائي گفته مي شود كه رنگ آن ها در اثر باران مزرعه یا رطوبت بالا و در نتیجه فعالیت حاصل از تغييرات ميكروارگانيسم ها به رنگ زرد يا زرد تيره در آمده باشد.

دانه هاي نارس

به دانه هايی گفته می شود که نارس برداشت شده باشد.

دانه هاي گچي

به دانه هايي غير از دانه هاي واكسي گفته مي شود كه تمام سطح آن به رنگ مات باشد.

دانه هاي داراي رگه قرمز

به دانه هائي گفته مي شود كه روي سطح خارجي آن خطوط قرمز رنگ وجود داشته باشد.

دانه هاي زرد

به دانه هائي گفته مي شود كه در اثر عوامل نامساعد محيطي ، ‌برداشت و نگهداري به رنگ زرد درآمده باشد.

آميلوز

يكي از اجزاء نشاسته بوده كه ساختمان ملكولي آن داراي زنجيره خطي مي باشد.

درجه حرارت ژلاتینی شدن

به درجه حرارتی گفته می شود که دانه های برنج شروع به جذب آب و متورم شدن می کنند.

پیوستگی ژل

به میزان چسبندگی آرد برنج ژلاتینی شده در محلول 2/0 نرمال هیدروکسید پتاسیم گفته می شود.

نشاسته برنج

بیش از 90 درصد آندوسپرم دانه برنج را نشاسته تشکیل داده است که از دو جزء آمیلوز و آمیلوپکتین می باشد. آمیلوز با بیش از 100 زنجیره گلوکز و به صورت رشته ای، آمیلوپکتین در حدود 20 زنجیره گلوکز به شکل انشعابی از هم متمایز می گردد.

آمیلوز با محلول ید رنگ آبی و آمیلوپکتین با همان ماده شیمیایی رنگ متمایل به قرمز ایجاد می کند. بنابراین آمیلوز را در طول موج 620 نانومتر در یک دستگاه طیف سنج نوری می توان اندازه گیری کرد. آمیلوز بین 33 – 2 درصد آندوسپرم را تشکیل می دهد. برنج های معروف به واکسی فاقد آمیلوز (حدود 3 – 0 درصد آمیلوز) بوده و تا 90 درصد آمیلوپکتین در آندوسپرم ذخیره می نماید.

اندازه گيري آميلوز

روش تهيه محلول‌ها

1 - محلول هيدروكسيد سديم یک نرمال

مقدار 40 گرم سود خالص را به دقت وزن کرده وارد یک بالن ژوژه 1000میلی لیتری می کنیم و پس از حل کردن آن در آب مقطر تا خط نشانه به حجم می رسانیم.

2 - الكل اتيليك 95 درصد

3 - اسيد استيك 1 نرمال

مقدار 7/5 میلی لیتر اسید استیک خالص را وارد یک بالن ژوژه 100 میلی لیتری نموده و با آب مقطر به حجم می رسانیم.

4 - محلول يد و یدور پتاسیم

2 گرم يدورپتاسيم و 2/0 گرم يد را در بالن ژوژه 100 ميلي ليتري ريخته و در مقداري آب مقطر بطور كامل حل نموده و به حجم برسانيد.

يادآوري - محلول يد بايد بصورت تازه تهیه و مصرف شود و در صورت نگهداري حداكثر به مدت يك هفته بايد در شيشه رنگي یا با پوشش آلومينيوم فويل ريخته شده و در يخچال نگهداري شود.

وسايل و دستگاه های لازم

1 - آسياب آزمايشگاهي

اين آسياب بايد قادر به آسياب كردن برنج به اندازه ذرات قابل عبور از الك 250 ميكرون باشد. نوعی آسیاب به نام UD- Cyclone در بازار وجود دارد.

2 - الك با اندازه هاي 250 ميكرونی

3 - بالن ژوژه 100 ميلي ليتري

4 - اسپكتروفتومتر با سل هاي مخصوص و قابليت جذب پذيري در 620 نانومتر

حمام جوش 100 درجه سانتی گراد

روش كار

مقدار 100 ميلي گرم آرد برنج با رطوبت 12 درصد را به يك بالن ژوژه 100 ميلي ليتري منتقل نمائيد . سپس 1 ميلي ليتر الكل اتيليك و 9 ميلي ليتر محلول هيدروكسيد سديم اضافه نموده و آنرا مدت 10 دقيقه در حمام جوش قرار دهيد. سپس خارج نموده و پس از سرد شدن با آبمقطر به حجم برسانيد.

پس از 24 ساعت 5 ميلي ليتر از محلول را به يك بالن ژوژه 100 ميلي ليتري منتقل نموده و 1 ميلي ليتر اسيد استيك و 2 ميلي ليتر محلول يد به آن اضافه نمائيد و محلول را به حجم برسانيد . پس از 20 دقيقه محلول آماده است تا جذب پذيري آنرا توسط دستگاه اسپكتروفتومتر در 620 نانومتر اندازه گيري نمائيد.

8-3-1 رسم منحني استاندارد

براي رسم منحني استاندارد مي توان از برنج سفيد با آميلوز معلوم استفاده نمود . براي اين منظور نسبتهاي وزني از برنج سفيد را كه معادل 0 ، 10 ، 20 و 30 درصد آميلوز است را توزين نموده و ميزان جذب آن ها را اندازه گيري نمائيد . سپس با استفاده از اعداد بدست آمده و ميزان درصد آميلوز ، منحني استاندارد را رسم نمائيد.

محاسبه آمیلوز

پس از تعيين جذب نمونه مورد اندازه گیری را با استفاده از منحني استاندارد ميزان درصد آميلوز آنرا مشخص نمائيد.

توضیح این که دستگاه اسپکتروفوتومتر درصد جذب نور محلول های آمیلوز را نمایش می دهد

با توجه به این که ارقام با آمیلوز بالا تر از 25 درصد کیفیت بدی دارند بنابراین ، برنج مورد آزمایش از کیفیت مصرفی خوبی برخوردار نیست.

ارقام برنج از نظر آمیلوز به صورت زیر گروه بندی می شوند:

برنج های واکسی: 3 – 0 درصد آمیلوز

برنج های آمیلوز خیلی پایین: 9 – 4 درصد آمیلوز

برنج های آمیلوز پایین: 19 – 10 درصد آمیلوز

برنج های آمیلوز متوسط: 25 – 20 درصد آمیلوز

برنج های آمیلوز بالا: 30 – 26 درصد آمیلوز

برنج های آمیلوز خیلی بالا: 34 – 31 درصد آمیلوز

توضیح این که، بسیاری از ارقام محلی خوش کیفیت ایرانی در گروه آمیلوز متوسط قرار دارند.

اندازه گیری درجه حرارت ژلاتینی شدن برنج

مواد شیمیایی مورد نیاز:

1- هیدروکسید پتاسیم 7/1 درصد

برای تهیه هیدروکسید پتاسیم مقدار 8/19 گرم از ماده شیمیایی خالص آن را در یک لیتر آب مقطر حل می کنند.

لوازم مورد نیاز:

1 – دستگاه آون

دستگاه آون بایستی روی 30 درجه سانتی گراد تنظیم شده باشد.

2 – پتریدیش کوچک پلاستیکی

روش کار:

1 – تعداد 6 دانه برنج خوب سفید شده را در هر پتریدیش ( در دوتکرار ) قرار می دهند.

2 – به هر پتریدیش مقدار 10 میلی لیتر محلول پتاس 7/1 در صد اضافه می کنند.

3 – کلیه پتریدیش ها را به مدت 23 ساعت در دمای 30 درجه آون قرار می دهند.

4 – تعداد دانه ها را برحسب اعداد 7 – 1 بر حسب میزان حل شدن آن ها در محلول هیدروکسی پتاسیم درجه دهی می کنیم.

5 – میانگین درجات را تعیین می کنیم.

اندازه گیری پیوستگی ژل

مواد شیمیایی مورد نیاز:

1 – محلول هیدروکسید پتاسیم 2/0 نرمال

مقدار 33/1 گرم از ماده شیمیایی خالص هیدروکسید پتاسیم را در 100 میلی لیتر آب خالص حل می کنیم.

2 – محلول معرف برمو بلو تیمول

مقدار 25 میلی گرم از این معرف را در 100 میلی لیتر اتانول 96 درجه حل می کنند.

لوازم مورد نیاز

1 – لوله آزمایش پیرکس به طول 100 میلی متر وقطر دهانه 11 میلی متر.

2 – زمان سنج

3 – حمام آب جوش 100 درجه سانتی گراد

4 – بهم زن لوله آزمایش ( ورتکس میکسچر )

5 – صفحه مدرج میلی متری

6 – ترازوی الکتریکی با دقت 0001/0 گرم

7 – پایه نگهدارنده لوله آزمایش

روش کار

1 – برای هر رقم مورد آزمایش دو عدد لوله آزمایش انتخاب می کنند.

2 – مقدار 100 میلی گرم آرد برنج را به طور دقیق وزن کرده و به هر لوله آزمایش وارد می کنند

3 – از آرد ارقام برنج های سپیدرود و خزر بعنوان شاهد استفاده می کنند

4 – به هرلوله آزمایش مقدار 2/0 میلی لیتر معرف برموتیمول بلو افزوده و بر روی بهم زن مخلوط می کنند

5 - به هرلوله آزمایش مقدار 2 میلی لیتر محلول هیدروکسید پتاسیم 2/0 نرمال افزوده و بر روی بهم زن مخلوط می کنند

6 – لوله هارا بر روی پایه قرار داده در آب در حال جوش غوطه ور می سارند

7 – پس از مدت 8 دقیقه ژل آرد برنج تشکیل می شود، لوله هارا از آب جوش خارج کرده و در دمای اتاق قرار می دهند تا خنک شود

8 - لوله های خنک شده را مدت زمان 20 دقیقه در مخلوط آب و یخ غوطه ور می سازند

9 – لوله هارا مدت زمان 60 دقیقه بر روی صفحه مدرج میلی متر به طور افقی ساکت می گذارند

11 – مقدار طول حرکت ژل آرد برنج را در داخل لوله آزمایش برحسب میلی متر اندازه گیری می کنند

گروهبندی ارقام برنج از نظر میزان پیوستگی ژل:

ارقام برنج از نظر پیوستگی ژل به سه گروه زیر دسته بندی می گردند:

گروه اول: ارقام با ژل سخت 40 – 28 میلی متر

گروه دوم: ارقام با ژل متوسط 60 – 41 میلی متر

گروه سوم: ارقام با ژل نرم 100 – 61 میلی متر

توضیح این که، ارقام محلی برنج های ایرانی دارای پیوستگی ژل متوسط و یا نرم هستند.

fadeli22 — Mon, 11 May 2009 07:18:10 GMT

ضد عفوني محيط‌هاي غذايي كشت توسط دستگاه اتوكلاو در 1/1 اتمسفر و 120 درجه سانتي‌گراد در حجم‌هاي مختلف.

حجم ( ml)	مدت زمان (min)
50 -20	15
75	20
500 – 250	25
1000	30
1500	35
2000	40

http://shirazi.blogfa.com/post-207.aspx

fadeli22 — Mon, 11 May 2009 07:16:21 GMT

کپی شده از وبلاگ جناب آقای علیرضا شیرازی

یکی از کاربران خوش ذوق و دست به قلم بلاگفا به نام دکتر روشن فومنی شعری جالب به نام کشور بلاگفا - کشور ساختگی سروده است که نگاهی شاعرانه به مفهوم وبلاگ نویسی، تبادل نظرات و مواردی همچون کپی رایت و مسائل امنیتی در حوزه وبلاگ نویسی دارد.

کشور بلاگفا

کشوری ساخته ایم
آسمانش آبی
و زمینش مشکی
زرد-یاسبزوبنفش
یا به هرجلوه که در چشم کسی زیبا هست
گرچه رنگارنگ است
افقش یکرنگی است؟!

**************
کشوری ساخته ایم
پایتختش عشق است
که ندارد استان
شهر یا شهرستان
و به یک دهکده تعبیر شده است!!
میتواندهرکس
بی روادید...............؟!
به یک پلک زدن-
بی هزینه -کم خرج
اندرآن سیر وسیاحت بکند؟!

**************
کدخدایی دارد که چنان نیست حسود
وبخود مغرور یا پست -ببندد راهت
وبخواهد ازتو-(حق ورودی وبلیط)
واقامتگه هم لازم نیست
آنچنان جذاب است
"خواب درچشم همه میشکند؟!"
می شوی مجبور تا برگردی
ومجدد-بروی؟!
کشوری ساخته ایم
دولتش اهل سواد
مردمش معرفت کافی و وافی دارند
سن وسال همگی محدود است
بین ۱۵تاشصت ..........؟!
اندکی زیر و بم اما دارد
ودراین کشور ما کودک نیست
همچنین پیر وکهنسال ...که کم حوصله اند
کم سوادند وفراموش خیال
وتن نازکشان میشود زیر شکنجه نابود
چون در اینجا استاد
به فلک می بندد مردم را
هرکه حاضرنکندمشقش را
مشق اینجا عشق است
آنهم ازنوع مجازی نه حقیقی -ملموس
کودک وپیر از آن بی زارند!!
پیرهم تجربه اندوخته آنقدر....
که بیهوده نگردد عاشق
عشق درکشور ما مصنوعی است
اسمی وبی پایه ست!!
مرد وزن بی معناست
ونمی دانند-هرگز آنها-
چیست جنسیت شان!؟

**************
کشوری ساخته ایم
بی در وپیکرو -باز
بی اجازه هرکس وارد آن میگردد
و دمی میماند
و کمی میخواند
و کمی میگوید-گل وگل می‌شنود!
گرچه بی دعوت -یا سرزده-و ناخوانده....
صاحب خانه نباشد حتی
با گل ولاله وشمع-غزل وقصه و حرف
می توان- با کلمه -با جمله
با سطری -بامتنی-تصویری-تعبیری
سفره گسترد برای مهمان!!
هرکسی--!!
میزبانی کند از خویش
چنان چشم ودلش سیر شود-
شاد وراضی برود
وبه یک سطر کند-
دعوتی گرم وصمیمانه ازو
و مدام -متقابل باشد-این دعوت
بروند وبنشینند وبگویند-بجویندوتماشابکنند
و بخندندوبگریند ونبینند هم را

**************
دزد هم آزاد است
میتواند آنجا دست به سرقت بزند
وهرآنچه که خوشش می آید- بردارد
سرقت آنجا یک نوع گلچینی است
بستگی دارد اما به خودش
--که بگوید به همه -من چه برداشته ام!
ازکه برداشته ام؟!
صاحب خانه ازاو نیز--
خوشش می آید؟!
می شود شادبسی-
که متاعش چه عجب؟!
ارزش سرقت دارد!!
گرنگوید سارق
دیر یا زود همه می فهمند
...میشود مجرم بی فرهنگی!!
گرچه بعضی دزدان بی رحمند
قفل را می شکنند
خانه رامی دزدند
با همه اسبابش؟!
ممکن است.....
دم ودستگاهت را نیز به اتش بکشند
هکر....ها----وه چه بی انصافند
وتو باید آنگاه -فکر یک خانه دیگر باشی

(دکتر روشن فومنی)

مديريت زراعي خزانه‌هاي برنج - ارائه دهنده: عبد الحسین شیخ حسینیان

fadeli22 — Wed, 29 Apr 2009 12:04:32 GMT

پروژه:

اولين دوره کارشناسی زراعت برنج

عنوان:

مديريت زراعي خزانه‌هاي برنج

تهیه وتنظیم:

عبد الحسین شیخ حسینیان

استاد راهنما:مهندس اسماعیل پور کاظم

دانشگاه جامع علمی کاربردی موسسه آموزشهای علمی کاربردی کشاورزی مجتمع آموزش کشاورزی گیلان

پاییز 1387

فهرست: شماره صفحه

مقدمه..........................................................................................................2

ا همیت برنج در تامین غذای مرد م جهان ...................................................2

تار یخچه مبدا و انتشار برنج...........................................................................3

سازگاری برنج..............................................................................................7

دانه برنج......................................................................................................9

هزینه های تولید برنج در ایران....................................................................13

خزانه برنج...................................................................................................11

انتخاب بذر..................................................................................................12

ضدعفونی بذر .............................................................................................14

خیساندن بذر ..............................................................................................14

آماده سازی زمین خزانه..............................................................................16

بذر پا شی وتهیه گیاهچه..............................................................................18

استفاده از پوشش نايلوني براي خزانه...........................................................21

هوادهي خزانه............................................................................................22

كودپاشي خزانه...........................................................................................23

مبارزه با علف‌هاي هرز خزانه.......................................................................24

روش مبارزه با سوروف در خزانه..................................................................24

زمان كنترل علف هرز سوروف در خزانه......................................................25

مبارزه با حشرات زيان‌آور خزانه برنج...........................................................26

منابع...........................................................................................................28

مقدمه:

جمعيت جهان هر روزه در حال زياد شدن است و اين جمعيت نياز به غذا دارد. افزايش سريع
و فراوان توليدات كشاورزي براي تأمين نيازهاي هر جامعه، كاري نيست كه بتوان با روش‌هاي
سنتي كشاورزي آن را انجام داد. زيرا با روش‌ها و عمليات سنتي فقط مقدار محدود و كمي
محصول توليد مي‌شود.

امروزه دستيابي به محصول بيشتر از طريق زياد كردن زمين‌هاي زيركشت امكان‌پذير نيست.
در اغلب كشورهاي جهان، افزايش توليدات كشاورزي از طريق افزايش حاصلخيزي و باروري زمين‌هاي
زيركشت انجام مي‌شود.

ا همیت برنج در تامین غذای مرد م جهان :

برنج یکی از قدیمی ترین دانه ها است . و بیش از ده هزار سال است که که تعداد زیادی از مردم دنیا

به عنوان غذا از ان استفاده می کنند .امروره برنج به عنوان غذای بیش از نصف مردم دنیا است . ودر چرخه غذایی جهان نقش مهمی دارد .وحتی در کشور های اروپایی وآمریکایی شمالی برنج به عنوان یک ماده غذایی سالم مورد توجه قرار گر فته و مصرف در حال افزایش است .اهمیت برنج در مراسم ملی ومذهبی مورد توجه قرار گرفته است .

در اين خصوص، براي بالا بردن توان و ظرفيت توليد، بايد از پيشرفت‌‌ها و روش‌هاي جديد
و علمي استفاده كرد. مديريت صحيح زراعي مزارع برنج از جمله روش‌هاي اثربخش در افزايش
حاصلخيزي اراضي و به دست آوردن محصول بيشتر است. در اين ميان، مديريت خزانه برنج اهميت
خاصي دارد كه توجه به آن و به كارگيري توصيه‌ها و نكته‌هاي كارشناسي، باعث موفقيت كشاورزان
برنجكار و افزايش توليد خواهد شد.

در اين پروژه، به توصيه‌ها و نكته‌هاي علمي درباره پوشش خزانه، كوددهي خزانه، روش مبارزه
با علف هرز سوروف و حشرات زيان‌آور پرداخته می شود.

تار یخچه مبدا و انتشار برنج :

محل جغرافیایی مبدا اصل برنج مشخص نیست . عمد تا" نظر بر این است که برنج به طور مستقل در کشور های چین، هند و اندونزی اهلی شده است .یافته های باستان شناسی نشان می دهد که برنجهای ایندیکا از 7000 سال قبل درمنطقه گرمسیری هوموتو استان چیکیا نگ چین کشت می شده اند.

اخیرا بقایای برنج ژاپونیکا یا برنج منطقه معتد له به طور همزمان در منطقه لو جیا او و چیکیانگ پیدا شده است.

برنج از مناطق گرمسیری و نیمه گرمسیری سریعا به مناطق جغرافیایی مختلف آسیا گسترش پیدا کرد وحدود 2300 سال قبل به ژاپن رسید . گسترش برنج به شش مرکز شرق آ فریقا، شمال امریکا و استرا لیا ادامه یافت در امریکا حدود سال 1690 میلادی کشت برنج اغاز شد هچنین زراعت برنج در اروپا از 8 مرکز در پرتقال و اسپا نیا و9 مرکز در جنوب ایتالیا آاغاز شد . زر اعت برنج شاید از قدیمی ترین

زراعت هادر آسیا با شد وسال‌ها پیش از انکه تاریخی از تمدن بشر وجود داشته داشته باشد برنج غذای اصلی مردم چین و ژا پن بوده است بر طبق برخی مدارک، پادشاهان هر سال طی مراسمی بزرگ و با شکوه شخصا بذر افشانی برنج اقدام میکردند . در تمام نوشته های قدیم هندی ار برنج به عنوان هدایای تقدیمی به خداو ندان یاد شده است واین امر قدمت کشت این گیاه را د این شبه قاره به اثبات می رساند .کشت برنج در آفریقا از زمانهای بسیار دور بوسیله بومیان بدوی شروع شده بود بطوریکه پرتقالیها در سواحل آفریقای غربی مستقر شدند کشت گونه های برنج بومی سنگال تا مصب رود نیجر رواج داشت. در بالی کشاورزان برنج را به خدای باران تقدیم میکردند . (یو شیدا 1975) استان گیلان با حدود 230 هزار هکتار اراضی شالیزاری که حدود 160 هزار هکتار ان در محدوده شبکه آبیاری سپیدرود قرار دارد . ازمناطق تولید برنج درایران میباشد دراین شبکه آبیاری که برا ساس آبیاری دا ئمی طراحی شده بود. در سالهای اخیر به دلیل بروز مسا ئل از جمله ا فزایش سطح زیر کشت کاه ش حجم مخزن سد سپیدرود به دلیل وجود رسوبات و بروز خشکسالی در بعضی از سالها مسئل آبیاری نوبتی مورد توجه قرار گرفته است. ( یزدانی وتطهیری 1379 )

ولی طریقه کشت بسیار ابتدایی بود .پرتقالیها طرزتهیه برنجزارها وروش کشت برنج را از سیا ه پوستان بومی آموختند. زراعت برنج در آسیای غربی خیلی دیرتر آغاز شد . نویسند گان قدیم یونان از جمله تئوفر است و اریستر بول که در زمان اسکندر مقدونی می زیسته اند درآثار خود یادآور شده اند که چهار صد سال قبل از میلاد مسیح کشت برنج در قسمت های شمالی آمودریا، بابل وشوش متداول بوده ا ست . یونانی ها زراعت برنج را از ایران یاد گرفته اند تئو فراست به زراعت برنج در سال 375 قبل از میلاد درکشور مصر اشاره می کند. کاشتن برنج بوسیله مرا کشی ها در اسپانیا و توسط ترکها در شبه جزیره بالکان متداول شد وپرتقالیها زراعت آن را در برزیل معمول کردند . در سال 1685 میلادی زراعت برنج از ماداگا سکار وارد ایالات متحده امریکا شد .درقرن نوزده میلادی اروپایی ها برای توسعه این محصول در جهان کو شش بسیاری کردند .به علاوه گیاهشناسان و علمای اروپا همگام با دانشمندان ژاپنی در انتخاب و تهیه بذر خوب وتولید محصول بهتر گام های ارزنده و موثری برداشتند.

در ابتدا زراعت برنج به صورت کشت مستقیم بدون آبیاری و غرقابی در مناطق جنگلی به صورت متناوب انجام میشد که این سیستم کاشت تفاوت اندکی با حالت رویش وحشی برنج داشت. زراعت برنج بصورت سیستم کاشت نشا یی با انجام عملیات خاک ورزی وایجاد شرایط گل آب کردن از چین آغاز شدوبه سایر نقاط دنیا گسترش یافت.

تاریخچه زراعت برنج در ایران :

سابقه کشت برنج در ایران به حدود 400 سال قبل از میلاد بر میگردد .که در ایران قدیم، بابل وشوش کشت میشد .( بی نام1374 )

زراعت برنج در ایران از سالهای خیلی دور معمول بوده است بطوریکه در زمان هخا منشیان در ایران زراعت انجام می شده است ودر دوره اشکانیان در گیلان ومازندران و خراسان زراعت برنج رواج داشته است . در دوره ساسانیان نیز در بخش بزرگی از ایران شامل تاشکند وکاشمر زمینهای زیادی زیر کشت بوده اند . ( هادی کریمی 1367 )

سطح زیر کشت برنج در ایران که طی آخرین آمارگیری در سال 1379انجام شد، برآبربا563 هزار هکتار برآورد گردیدکه معادل4/0 درصد کل جهان است .میانگین عملکرد4173کیلو گرم در هکتار واستانهای گیلان و مازندران با 230 هزار هکتار بیشترین سطح زیر کشت را دارا می باشند .( بی نام 1377 و مجید نحوی 1379)

تئوفراست معتقد است که زراعت برنج در بآبل و شوش ( خوزستان امروز ) از 400 سال قبل از میلاد متداول بوده است . زراعت برنج در کیلان ومازندران از 2000 سال قبل یعنی در زمان اشکانیان رواج داشه است .( بی نام 1374 ومهندس مجید نحوی )

مسئله خشکی همیشه مطرح بوده وامروز ه مشکل جدی تری شده است . این موضوع فقط به خاطر

دگرگونی الگوی آب وهواء زمین وبواسطه اثر گلخا نه ای نیست بلکه بدلیل بهره برداری نادر ست از منابع

آبی نیز میباشد . از جمله در ابتدای فصل در زمان خزانه گیری که در برخی از مناطق خیلی بیش ا زحد مورد نیازآب مصرف میکنند .استفاده ار معیار های فیزیولوزیکی در جهت کمک به انتخاب گیاهانی

با عملکرد بالا در شرایط تحت تنش اولین بار توسط هالز پیشنهاد شد .با وجود اینکه این پیشنهاد قدیمی

می با شد .( مهندس مجید نحوی )

عبدلغفار خان نجم الدین در کتاب علم فلا حت می نویسد: برنج در زمان انو شیروان توسط برزیه طبیب همراه با هدایای دیگر از هند به ایران آمده ودر ولایا ت کادوسیان ( گیلان ومازندران ) کشت گردید ودر زمان اشکانیان چنک کی ین سفیر وسردار چین(126 سال قبل از میلاد ) به کشت برنج در ترکستان و سرزمین پارت ها وکلده اشاره کرده است .

به نظر میرسد که کشت برنج در استان های شمالی ایران بوسیله پارتی ها در دو هزار سال پیش معمول بوده است . گزارش های چینی در زمان ساسانیان نشان میدهد که در سر زمین خاوری ایران از قبیل‌اشمر، ختن و تاشکند برنج زارهای وسیعی وجود داشته است . ولی تاریخ نویسان اخیر بیش‌تر از کشت

برنج در سرزمین‌های خوزستان، طبرستان، دیلمان و گیلان یاد کرده اند .

مشخصات گیاه شناسی برنج :

جنس Oryza , به زیر خانوادهBambusoideaeو قبیله Oryzae تعلق دارد و دارای دو گونه زراعی o.sativa که منشاء آن آسیا است و o.glaberrima که منشاء آن آفریقا می باشد گونه اول اهمیت بیشتری دارد 0

برنج گیاهی است یکساله دارای ریشه های افشان وقوی که به عمق خاک نفوذ می کند و درلایه

حدود 25-15 سانتی متر خاک قرارمی گیر د . بر روی ریشه های برنج یک نوع بافت هدایت کننده هوا

برای تأمین اکسیژن وجود دارد . ساقه برنج تو خالی و استوانه ای است وطول آن به تعداد میانگرۀ و برگهای برنج بستگی دارد .ارتفاع ساقه بین 50 تا 200 سانتیمتر تغییرمی کند . تعداد برگ در برنج بین 10 تا 20 عدد در ارقام زود رس ودیر رس متغیر می باشد .انواع دیر رس وغرقابی تعداد برگ بیشتری تولید میکنند . قطر ساقه برنج بین 6تا 12 میلیمتر می باشد .برگها بصورت متناوب بر روی ساقه قرار گرفته اند . میانگره در برنج از نظر پهنا یکسسان بوده و هر چه به انتهای ساقه می رسند طول انها بلندتر می شود.(خدا بنده 1371 وهادی کریمی 1370) .

برگ ها دارای پهنک باریک و در o.sativaکرکدار بوده و زبانک ( لیگول )آنها نسبتا بلند می با شد ( خدآبنده 1371 ).

گل آذین برنج خوشه ای و هر خوشچه دارا ی سه گل بایک گل بارور ،6 پرچم ،گلوم و گلومل با ریشک و خود گشن می باشد . (خدا بنده 1371 وهادی کریمی 1370 ).

برنج مرطوب low land (که در آب کمتر از یک متر عمق کشت می شود) .(ورگارا 1976 )

در مناطق گرمسیری بذرها معمولا با 24 تا 48 ساعت جذب آب جوانه زنی مقدماتی دارند .اولین برگ 3 روز بعد از کاشت بذر ظاهر می شود .سپس برگهادر5 تا 3 روز تولید می شوند . (دداتا 1981 )

پنجه زنی در مرحله 4 تا 5 برگی شروع می شود و تولید پنجه ها ممکن است با تولید برگ بر روی ساقه اصلی همزمان باشد رسیدن به حداکثر تعداد پنجه ممکن است منطبق با گل آغاز باشد، قبل از رشد پانیکول به این حد برسد . سرعت فتو سنتز خالص برگها در گونه های مختلف ا ز 8تا 1/8 میلی گرم در متر مربع در ثانیه و 1/1 تا 2/2 میلی گرم در متر مربع مزرعه در ثانیه می باشد . (یوشیدا 1968 ) ریشه های برنج نسبتا سطحی هستند. دربرنجهای مرطوب 80 در صد وزن ریشه هاممکن است در 20 سانتیمتری فوقانی خاک باشد و در برنج آپلند 40 تا 60 در صد می باشد (ایری 1979 ) عدم ظهورگلها به دلیل درجه حرارت کمتر از 20 درجه سانتی گراد (ساتاکه 1978 ) و دمای زیاد هوا یا کمبود بخار آب (ایری 1978 ) ویا به

د لیل رطوبت کم خاک است.(ایری 1979 ) برنج به تنش آب و همچنین به شرایط بی هوازی مربوط به زیر آب رفتن حساس است. کمبود آب باعث می شودتا پتانسیل آب برگ و سرعت طویل شدن در برنج با سرعت بیشتری کاهش یابد .بطوریکه تجمع ماده خشک وجذب عناصر غذایی کاهش یافته یا متوقف می شو د . 0(تا نگو یلیک و همکاران 1987 )کمبود آب در طول مرحله رویشی ممکن است اثر نسبتا کمی بر عملکرد دانه داشته باشد .(اوتول ومویا 1981)مطالعات کاوا گوچی وکیو ما( 1974) بر روی زمینها برنج مرطوب در آسیای گرمسیری نشان می دهد . که ا غلب زمینها دارای بافت متوسط لومی ریز تا رسی ریز هستند .در سیستیمها یی که فقط برنج با عمق کم کشت می شود .در اقلیمهای مرطوب واقلیمهای خشک باکمتر از حدود 6 ماه بارندگی با آب جاری دیر هنگام به دلیل محدود بودن آبیاری فقط یک محصول ممکن است در هرسال کشت شود . (مجید نحوی –سال انتشار 1379 – ص 85)

سازگاری برنج:

سازگاری برنج با اقلیم های مختلف بسیار خوب بوده که بشر توانسته با دستکاری های لازم کشت برنج را در این اقالیم توسعه دهد بطوری که اکنون برنج در سطح وسیعی از مناطق مختلف با شرایط محیطی متفاوت کشت میگردد پراکنش جغرافیایی برنج از شمال شرقی چین در عر ض جغرافیایی 53 د رجه شمالی تا نیوسات ولز استرالیادرعرض 35 درجه جنوبی است همچنین در زمینهای پایین تر از سطح دریای آزاددر کرالا ونقاط شمالی کشورو تا ارتفاع 2000 متری کشمیر ونپال بخوبی رشد میکند وساز گاری آن تا حد ی است که در هندوستان، پاکستان، اندونزی وبسیاری از نقاط دیگر دنیا بصورت دیم و در نقاطی

دیگر بصورت نیمه غرقابی ودر مناطقی نیز درآبهای به عمق 150 تا 500 سانتیمتررشد کرده ومحصول تولید مینماید (یو شیدا 1977 مهندس مجید نحوی)

برنج آسیایی به 3 گروه اکو لوژیکی تقسیم میشود که شامل ژاپونیکا، ایندیکا و جا وانیکا می باشند. برنج ژاپونیکا سا زگار بااقلیم های سردتر می باشند ودر مناطق معتدله نظیر شمال چین ،ژاپن وکره بطور گسترده کشت می شوند. برنج ایندیکا با مناطق گرمسیر بوده ودر مناطقی مثل جنوب شرقی آسیا در سطح وسیعی کشت می شود. ارقام مناطق گرمسیری از نوع ایندیکا بوده ودیررس وحساس به فتو پریود میباشندو توانایی پنجه زنی زیادی د ارند این ارقام دارای سابقه بلند وضعیف وباریک با برگ های افتاده ونازک وسبز کم رنگ می باشند وریزش دانه از خوشه نیز زیاد است. ارقام ژاپونیکا برگهای کوتاه باریک عمودی وسبز تیره داشته وارتفاع بوته کوتاه وساقه باریک ولی دارای استحکام می باشندخو شه کوتاه فشرده با ریزش دانه کم دارند برنج های جا وانیکا پا بلند با دانه های بسیاربزرگ ونسبتا بیضی شکل و ضخیم بوده و به برنج های بولو اندونزی یاپونلای مشهورند (یوشیدا-1983- مهندس مجید نحوی ) ارقام

ژ اپونیکا را به دلایل زیر در مناطق حاره استفاده نمی‌کنند :

1- اغلب واریته های ژاپونیکا خیلی زودرس می باشند وبا کشت در مناطق حاره زودتر به گل می روند ورشدرو یشی کا فی نخوا هند داشت وسبب کوتولگی بوته هاوکاهش محصول خواهند شد. مردم

منا طق حاره برنج های خو ش کیفیت ایندیکا را ترجیح می دهند .برنج های ژاپونیکا فاقد خواب بذر میباشند که این فاکتور در مناطق حاره و گرمسیری به دلیل بارش بارانهای اواخر فصل برای جلوگیری از جوانه زنی بذر لازم میباشد 0 (دای-1981 - مهندس مجید نحوی )

بررسی ها نشا ن می دهند که تنشهای ملایم اثرات بر روی پوشش گیاهی میگذارد ودر واقع این خود نوع سازگاری با شرایط موجود می با شد میتوان کاهش عملکرد دا نه را در تیمارها با افزایش دوره های آبیاری بخاطر بسته شدن روزنه هابه مدت طولانی جهت جلوگیری از تعرق دانست .

دانه برنج :

از نظر گیاه شنا سی دانه برنج یک میوه حقیقی است که شامل برنج قهوه ای یا گندمه و پوسته است .به

مجموع آن دو شلتوک می گویند .برنج قهوه ای شامل جنین آندو سپرم وچند لایه سلول است که مجموعا سبوس و کپک را تشکیل می دهند . در برنج های ایند یکا پوسته شامل لمل و پا لئا و محور خوشه است .و در ارقام جا پو نیکا پوسته لمایی رشد نیافته وقسمتی از دمگل را در بر می گیرد .پوسته سخت و غیر قابل هضم بوده وباید از روی دانه حذف شود .سبوس وکپک نیز به دلیل فساد پذیری سریع باید با ماشینهای مخصوص از دانه جدا شود .وزن یک دانه بدون رطوبت 10- 45 میلی گرم است .طول و عرض وضخامت دانه در وار یته های مختلف برنج خیلی متفاوت است . وزن پوسته بطور میانگین حدود 20 درصد کل وزن دانه را تشکیل می دهد .وزن هزار دانه شلتوک برنج 25- 45 گرم میباشد .( حسن اخگری –سال 1383 ).

هزینه های تولید برنج در ایران :

هزینه تولید برنج در نظام بهره برداری سنتی کشور علاوه بر تاثیر پذیری از شرایط طبیعی از روند تصاعدی دستمزد ها به ویژه دستمز د کار گران در هنگام برداشت محصول و خرمنکوبی که مصادف با فصل بارندگی است،متأثر می شود وبه صورت فرآیندی حوضه های تولید وقیمت تمام شده برنج ر ا افزایش می دهد .کوچک بودن واحد های بهره برداری هزینه های اجاره ماشین آلات وتأمین خوراک کارگران ازعوامل دیگری هستند که در افزایش هزینه تولید موثرهستند .با توجه به ویژگی های هر یک از گونه های برنج اعم از برنج دانه بلند مرغوب، دانه بلند پر محصول ، دانه متوسط مرغوب، برنج دانه کوتاه مرغوب هزینه تولید و قیمت انجام کلیه عملیات زراعی در یک هکتار شالیکا ری بااحتساب تهیه یک صد متر مبع خزانه حدود 1140 تا 1050 ساعت کار نیاز دارد .(حسن اخگری -1383 )

رشد ونمو گیاه برنج :

رشد ونمو فرآیند پیچیده ای هستند که به عوامل درونی و بیرونی بستگی دارد این فرآ یند ها که با جوانه زدن شرع وبعد با یک سلسله عوامل پیچید ه مور فو لوژیکی دنبال می شود ،رشدو نمو نامیده می شود .

(تینگ- 1982 )

برای اینکه بتوان اقدام لازم را برای بهبود محصو ل به عمل آورند ، تشخیص مراحل رشد در خیلی از مطالعات فیزیو لوژیکی بر روی مشخص کردن مراحل بحر انی در طی دوره زندگی گیاه که حساس به‌عوا مل محیطی می باشد، مفید است . ( یوشیدا -1972 )

متدا ولترین روش برای مراحل نموی در غلات مقیاس فیکس نام گرفته است .مقیاس فیکس بر مبنای

خصوصیات بیرونی گیاه یا اندامهای ان است و مقیاس فیکس توسط ( زاد وکس و همکاران- 1974 )

تکامل یافته است .

خزانه برنج

خزانه برنج به قطعه زمین کو چکی اطلاق می شود که در داخل زمین اصلی یا خارج از مزرعه قرار دارد محل خزانه باید مکانی باشد که خاک ان بخو بی شخم خورده باشد . ودارای هوموس یا کود دامی کاملا پوسیده باشد .خزانه باید بصورت شمالی وجنوبی احداث شود تا هم بیشترین نور خورشید در یافت

کند .(مجید نحوی،حسین سروش - 1384)

گیاهانی که در مراحل اولیه زندگی پر توقع بوده ورشدو نمو کندی دارند یا به زمین فقیر آن از لحاظ مواد غذایی حساسیت زیاد دارند ویا طول مدت تابستان برای تکمیل دوره زندگی آنها از کاشت تا رسیدن کامل نباشد به طریق خزانه ونشا کاری کشت و زرع می شوند .همیشه قبل از کندن نشا بایستی خزانه را پر آب کرد تا نشا ها با قدری خاک اطرف ریشه بیرون بیایند . زر اعت برنج در دنیا وکشور ما عمدتا به روش نشایی انجام می شود .

فواید این روش عبارتند از:

الف): به علت کوچک بودن مساحت خزانه ان را می توان خوب تهیه کرد وکود مورد نیاز گیاه جوان را در دسترس قرارداد .

ب): عملیات آبیاری، دفع آفات و مبا رزه با بیماری های گیاهی و کنترل علف های هرز در اوایل زندگی گیاه آسانتر است .

ج): در مصرف بذر کاملا صرفه جویی می شود .زیرا بذوری که بسیار ریز هستند وقتی در زمین اصلی کشت شوند از بین می روند ولی در خزانه با شرایط لازم برای جوانه زنی و رشد اولیه آنهامطابقت

می گردد . فرصت و دقت بیشتری در آماده سازی زمین وجود دارد .با پیشرفتهایی که در ایجاد و ساختمان خزانه برنج در کشور های توسعه یافته در امر برنج و ایستگاههای تحقیقاتی صورت گرفت دامنه خطرات احتمالی خزانه های برنج به حداقل رسیده است .واز پیامد های مهم آن کاهش مصرف بذر بوده

بطوریکه در این مسیر مصرف بذر از 200- 150 کیلو گرم برای هکتار در روش سنتی به حدود 20کیلوگرم در سیستم خزانه جعبه ای (باکس) رسیده است .درحال حاظر شیوه های مختلف خزانه برنج متداول بوده که خزانه های سنتی از متداول ترین شیوه خزانه گیری در ایران می باشد . در این روش قطعه زمینی بسیار کوچک1/90مساحت زمین اصلی با تراکم بذر با لا (بطور متوسط 150 کیلو گرم برای هر هکتار )که می‌توان گفت 2-1 کیلو گرم بذر در هر متر مربع خزانه پاشیده می شود . با توسعه روشهای جدید خزانه های حد واسط یا نیمه سنتی بوجود آ مد که در این روش نیز همچنان ابعاد نا منظم و از اصول درست پیروی نمی شود . مصرف بذر بالا بوده و روش آ بیاری خزانه از نوع غرقابی وتغذیه مناسب خاک خزانه صورت نمی پذیرد و فقط از پو شش نایلونی برای خزانه را از خزانه های ژاپنی یا ایستگاهی گرفته اند ودر سالهای اخیر خزانه های ژاپنی و ایستگاهی که بترتیب سطحی معادل با 1/25 و 1/45 زمین اصلی را دارا می با شند و مصرف بذر آنها 60-40 کیلو گرم برای هر هکتار است به وسیله کشاورزان پیشرو در حال استفاده می باشد.

انتخاب بذر :

یک بذر خالص بزرگ، سنگین وقوی می تواند یک گیاه سالم ایجاد کند واین گیاهچه قوی تولید یک گیاه قوی کند . ودر نتیجه عملکرد افزایش می یابد .برای این کار ابتدا باید وزن مخصوص بذرها ی مختلف برنج را تعیین وسپس با به کا رگیری محلولی مناسب وهم چگالی با بذر سنگین اقدام به جدا سازی بذر های سبک که در سطح محلول شناور باقی می مانند کرد .به عنوان مثال در ارقام ایندیکا بامخلوط کردن 65/1کیلو گرم نمک طعام با 10 لیتر آب خالص که وزن مخصوص 08/1 به دست می آید . برای تعیین و اندازگیری وزن مخصوص محلول آ ب نمک می توان از هیدرو متر یا تخم مرغ تازه که وزن مخصوص آ ن یک است استفاده کرد . در حالت سنتی زارعین فقط از آ ب خالص استفاه می کنند که این عمل نمی تواند بطور کامل جدا سازی بذور پوک را انجام دهد . بذور انتخآب شده و جدا کرده از محلول آب نمک را باآب تمیز و تازه شستشو ی کامل می دهند تا نمک های بذر از سطح آن جدا شوند زیرا ممکن است نمک موجود باعث عدم جوانه زنی بذر شود . پس از آن بذرها را در سایه خشک شده و برای انبار کردن یا ضدعفونی کردن آ ماده می شوند .( حسن اخکری- 1374 ).

ضدعفونی بذر :

به سبب آلودگي بذر و گیاهچه برنج به بیماری های قارچی مانند بلاست،جیبرلاو لکه قهوه ای، عمل ضد عفونی باید انجام شود. بنآبر این می توان باسموم قارچ کش سیستسمیک در دسترس با غلظت 2-1 در هزار محلول تهیه کرد و بذر را برای مدت 6 ساعت در درجه حرارت 18 درجه سانتی گراد قرار داد.

یادآوری : باید توجه کرد که از این محلول برای ضد عفونی بذر ها ی جوانه دار استفاده نگردد. زیرا به گیاهچه آسیب رسانده ومنع رشد جوانه خواهد شد . بعد از این مدت بذر را از محلول سم خارج کرده و ضمن شستشو ی آن با آ ب خالص جهت خیساندن درآب خالص و طی مراحل بعدی اقدام می شود .

(مجید نحوی،حسین سروش - 1384)

خیساندن بذر :

سرعت جذب آ ب توسط برنج نسبت به سایر گیاهان بسیار کند است . بنا براین برای تسریع در عمل جوانه زنی، بذرآماده شده را در مدت زمان معین که آ ن بستگی به درجه حرارت آب دارد قرار می دهند در طول این مدت هر6-5 ساعت به تعویض آب ظرف اقدام می نمایند . که طی این مدت بذر هوادهی شده و کمبود اکسیژن آن بر طرف می گردد . بذر خیسانده شده 25 درصد بیشتر از بذر خشک وزن دارد(مجید نحوی،حسین سروش - 1384).

جوانه دار کردن بذر :

به منظور جوانه دار شدن بذر پیش تیمار شده برنج نیاز به 3 شرط اساسی است که عبارتند از گرما رطوبت اکسیژن در صورتی که این 3 شرط در حد مناسب در اختیار بذر قرار گیرد .طی 48-24ساعت جوانه دار شده و آماده برای پخش در خزانه می شود . در شرایط آ زمایشگاه با قرار دادن بذر در

ژرمیناتور و تنظیم حرارت ورطوبت و هوادهی مناسب بذرها در مدت کوتاهی شروع به جوانه زنی میکنند .

اگر مقدار بذر زیاد باشد آ نهارا در چند ظرف مختلف گذاشته وروی آن رابا کیسه مرطوب می پوشانند ودر جای سایه قرار می دهند وهر 12 ساعت یک بار بذر ها را با دست به هم می زنند وآن را کاملا مخلوط و زیر و رو می کنند و مقداری آ ب ولرم به آ ن اضافه می کنند . این عمل باعث می شود که رطوبت و اکسیزن به تمام نقاط بذر رسیده تا حرارت درتمام نقاط توده بذر پخش شود .

درجه حرارت مطلوب برای جوانه زنی 34-30 درجه سانتیگراد است که اگر از درجه حرارت پائین تر یا بالا تر از این حد باشد باعث عدم یکنواختی جوانه زنی شده وگیاهچه بد شکل می شود .

بذور جوانه دار شده

بعداز 48- 24 ساعت وقتی که اندازه ریشه چه 4-3 میلی متر وساقه چه 2-1 میلی متر شد بهترین زمان اتقال به خزانه است . اگر بیش از این اندازه باشد باعث شکسته شدن جوانه می شود وبذر در خزانه پوسیده می شود وباعث فساد بقیه بذر ها خواهد شد و برای این کار بهتر است ابتدا بذرهای جوانه زده را برای مدت 2-1 ساعت در سایه پهن کرده تا مقداری از رطوبت خود را از دست بدهند تا به راحتی بتوان آنها را در خزانه پخش کرد (مجید نحوی،حسین سروش - 1384).

آماده سازی زمین خزانه :

به منظور آماده سازی خزانه ابتدا آن را به عمق 20-10 سانتی متر به وسیله بیل یا تیلر شخم می زنند و روی آن را مقداری کود دامی کاملا پوسیده می ریزند سپس آ ن را با خاک کاملا مخلوط کرده وخزانه را غرقاب می کنند . بعد از این مرحله زمین را با تیلر شخم می زنند . در روش ایستگاهی معمولا بستر ها را به عرض 2/1- 1 متر و به طول حدود 10 متر در نظر می گیرند . فاصله دو بستر حدود 20 سانتی متر و به صورت جوی وپشته در نظر می گیرند . سطح مورد نیاز خزانه برای کشت یک هکتار زمین اصلی برآبر 250 متر مربع است وبرای اینکه بتوان نشاء های وقوی تولید کرد .لازم است که از خزانه مراقبتهای زراعی لازم به عمل بیاید . این مراقبتها شامل استفاده از پوشش نایلونی کود پاش – مبارزه با علف های هرز و کنترول حشرات زیان آور خزانه است . (مجید نحوی،حسین سروش -1384 )

در سیستم خزانه های ژاپنی و ایستگاهی 500 -350 متر مربع خزانه بسته به مقدار بذر مصرفی پیشنهادمی گردد . که در آنها 10 گرم بذر برای هر متر مبع خزانه در نظر گرفته می شود . بر اساس تحقیقات انجام شده در کشور پیشنهاد گردید ه است که 200- 100 متر مربع خزانه برای هر هکتار در نظر گرفته شود . در انتخاب مکان خزانه باید دقت هایی زیلدی به عمل آ ورد . خزانه باید در مکانی قرار گیرد که:

1-آ بگیری وتخلیه آب آن به آسانی صورت گیرد .

2-در اثر بارندگی ناگهان پر از آب نشود .

3- آفتاب گیر و گرم باشد و نور کافی داشته باشد

4. در انتخاب ابعاد و حمل ونقل نشاء دچار مشکل نشود

5- خاک آن قوی باشد .

از 35 – 30 روز قبل از بذر پاشی آماده سازی زمین خزانه را شروع کرده و شخم اولیه آن با کمک انسان یا تیلر با گاو آهن بر گر داندار انجام دهید . تا کاه کالش با قی مانده از زراعت سال قبل و همچنین علف های هرز به زیر خاک انتقال پیدا کند و پوسیده شود . شخم های ثانوی به فوا صل 10-7 روز از یکدیگر جدا گردید .در بین فواصل آماده سازی زمین آبگیری شود تا سطح خاک کاملا از آب پوشیده باشد این عمل مانع از خشک شدن وسله بستن و رشد علف های هرز می شود . (مجید نحوی،حسین سروش - 1384).

در خزانه های ژاپنی و ایستگاهی به منظور تخلیه آب اضا فی سطح خزانه را5تا 4 سانتی متر با لا تر از سطح اولیه خاک آماده می سازند . برای این منظور با چند قطعه چوب و مقداری نخ ویک متر ابعاد خزانه مورد نیاز را به عرض کرت های 5/1 – 1 متر انتخاب می کنند و فاصله بین کرت ها را 40 سانتیمتر در نظر می گیرند . سپس خاک های اطراف کرت ها را به داخل کرت ریخته تا سطح آ ن 5-4 سانتی متر بلند تر گردد . این خاک در سطح خزانه تسطیح شده و در اطراف خزانه نهر کوچکی ایجاد می شود . که در روز های اول می تواند ازهر دو طرف آب خزانه را خارج کند . عرض خزانه ها باید 5/1-1 متر باشد . زیرا در این عرض کشاورز در هنگام پخش بذر در سطح خزانه دچار مشکل نبوده و وجین دستی در آن به سهولت انجام گیرد . لذا بهترین راه آبیاری خزانه به طریق نشتی با پر کردن نهرهای اطراف خزانه است تا آب به طریق نشتی سطح خزانه را همواره مرطوب نگه دارد . در صورت زیاد بودن عرض خزانه امکان نفوذ ونشت آب تا مرکز خزانه وجود نخواهد داشت و این عمل باعث از بین رفتن بذر قسمتها ی میانی خزانه خواهد شد . (مجید نحوی،حسین سروش - 1384)

بذر پا شی وتهیه گیاهچه :

پس از آماده کردن خزانه باید اجازه داده شود گل سطح خزانه ته نشین شود . تا از فرو رفتن بذر در داخل گل جلوگیری شود . پخش بذر جوانه دار شده بطور یکنواخت به صورت یک لایه نازک در سطح خزانه از اهمیت زیادی بر خور دار است. پخش بذر جوانه نزده در سطح خزانه با عث دیر جوانه زدن و غیر یکنواختی در جوانه زنی می شود . همچنین در صورت تشکیل غلاف ساقه وریشه چه بلند در هم رفتگی بذر ها زیاد شده و پخش یکنواخت بذر در خزانه دچار مشکل می شود . مقدار بذر مصرفی پیشنهادی از سوی موسسه تحقیقات بین الملل برنج 100 گرم در متر مربع است که تقریبا 3- 2 بذردر سانتیمتر مربع برابری می کند . اما بر اساس تحقیقات انجام شده درکشور موسسه تحقیقات برنج کشور 500 – 400 گرم در متر مربع خزانه را ترویج می کند.

تراکم بالای بذر در واحد سطح خزانه باعث نازکی ساقه نشاء شده و چون نشاها در رقابت شد ید بسر

می برند. ارتفاع آنها بلند می گردد. که این امر باعث صدمه نشا ء در هنگام کندن وانتقال آن به زمین اصلی می شود .بذر پاشیده شده در سطح خزانه بایدهم سطح با سطح خاک باشد تا نفوذ ریشه و جذب آب برای بذر به آ سانی میسر گردد . برای این منظور می توان از یک ماله سبک وچوبی استفا ده کرد .

همچنین در بسیاری از نقاط بعداز پخش بذور روی آنها رابا سوخته پوسته یا کلش برنج می پوشانند .

فواید این کار عبارتند از:

الف : باعث تیره شدن سطح خاک و بذر شده و جذب نور را افزایش داده وخزانه زود تر گرم میشود .

ب : بذرهااز حمله پرندگان در امان می باشند .

ج : سرعت رشدجوانه بذربرنج در مقابل نراکم است که با این عمل سرعت جوانه زنی ورشد اولیه گیا هچه تند تر می شود. (مجید نحوی،حسین سروش - 1384)

پوشیده شدن سطح خزانه برنج به وسیله ب آب آآ آب آبیاری می تواند باعث خفگی وعدم رشد جوانه های برنج گردد. بنا بر این آبیاری و رسا ندن رطوبت به بذر در بستر خزانه باید دقت زیادی انجام گیرد . این امر در سیستم آبیاری نشتی در خزانه های تر به آسانی میسر است . آبیاری خزانه به دقت بالایی نیاز دارد .زیرا در رور های اولیه بعد از بذر پا شی گیا هچه ها با ید از به از حالت غرقاب در امان با شند تا لایه سطحی خزانه بتواند اکسیژن لازم را جذب کرده وبه گیا هچه بر ساند .

در هفته اول بعد از بذر پا شی خزانه سطح آن باید فقط یک لایه آ ب پوشیده باشد ولی بعد از آن برای کنترل علف های هرز به تدریج سطح آب خزانه را افزایش می دهند وتاعمق 5 سانتی متر می رسانند . تا از رشد علف های هز جلو گیری شود . بذر برنج تا مرحله برگ بذری از نظر تغذیه متکی به ذخیره غذایی آندو سپرم بذر است ولی از این مرحله به بعد به دلیل گسترش ریشه و نیاز غذایی بالا جذب مواد غذایی از ریشه ها آغاز می شود . از آنجایی که تراکم بذر در خزانه بالا است خاک خزانه از نظر مواد غذایی بسیار غنی می با شد . برای این منظوراستفاده از کود های مختلف ضروری است . برای حفاظت خزانه به طور

کامل می توان با سم حشره کش هفت روز بعد از بذر پا شی خزانه را سمپاشی و در صورت لزوم بعد از 10 روز آن را تکرار کرد . (مجید نحوی،حسین سروش - 1384)

استفاده از پوشش نايلوني براي خزانه:

اكثر ارقام برنج نسبت به سرما حساس هستند، به نحوي كه سرما موجب از بين رفتن نشاهادر خزانه‌ و حتي در زمين اصلي مي‌شود. براي جلوگيري از خسارت‌هاي سرما در اوايل بهارو كمك به زود رس كردن نشاها، بعد از بذرپاشي، روي بستر خزانه را با نايلون مي‌‌پوشانند.روش كار به اين ترتيب است. كه روي بستر خزانه، كمان‌هاي چوبي، فلزي يا فايبرگلاس به فاصله‌هاي تقريباً 50 سانتي‌متر از هم قرار داده و روي كمان‌ها را با نايلون‌ مي‌پوشانند.مقدار نايلون مورد نياز براي 100 مترمربع خزانه، 55 متر نايلون با عرض 4 متر (به صورت دولا) است.اين نايلون را به ازاي هر دو بستر كنار هم، برش داده و روي كما‌ن‌ها مي‌كشند. (مجید نحوی،حسین سروش - 1384)

نمایی از پوشش پلاستیکی خزانه

هوادهي خزانه:

پس از قرار دادن پوشش نايلوني، بايد دقت شود كه در زمان‌هاي مناسب عمل هوادهي خزانه
به خوبي انجام شود. در غير اين صورت، اثرات نامطلوب و بدي بر روي نشاها به وجود خواهد
آمد.

تهويه يا هوادهي را به صورت زير انجام مي‌دهند:

تا مرحله دو برگه شدن نشاها، نيازي به هوادهي نيست. پس از اين مرحله، هوادهي در روزهاي آفتابي و گرم انجام مي‌شود. براي اين كار، آبتدا و انتهاي پلاستيك روي بستر را باز
مي‌كنند.

در روزهاي اول، هوادهي به مدت يك تا دو ساعت در روز انجام مي‌شود. بتدريج با گرم‌تر شدن هوا، مدت هوادهي چهار تا پنج ساعت انجام مي‌شود. بعد از مرحله 4-3 برگه شدن نشاها، روزها پلاستيك را برداشته و شب‌ها دوباره پلاستيك را روي خزانه مي‌كشند. حدود يك هفته قبل از انتقال نشاها به زمين اصلي، پوشش نايلوني را به طور كامل از روي خزانه جمع مي‌كنند.

هوا د هی

كودپاشي خزانه:

در زراعت برنج، كودپاشي با استفاده از كودهاي شيميايي، بويژه كود اوره به دو صورت زيرانجام
مي‌گيرد:

الف- كود پايه كه قبل از بذرپاشي در خزانه مصرف مي‌شود:

زمان استفاده از كود پايه در خزانه، معمولاً بعد از تهيه جوي و پشته و قبل از بذرپاشي
است. مصرف كود به ازاي هر متر مربع خزانه، 15گرم اوره به اضافه 10 گرم كود سوپر فسفات
تريپل است. اگر كود از نوع فسفات آمونيم باشد، مقدار كود اوره 12-10 گرم به ازاي هر
متر مربع خزانه مصرف مي‌شود. علاوه بر اين، در طي چند سال گذشته مصرف كد پتاسه نيز
توصيه شده است. براي اين منظور، مي‌توان مقدار 15 گرم كود پتاسه را به ازاي هر متر
مربع خزانه استفاده كرد.

ب- كود سرك كه بعد از بذرپاشي در خزانه مصرف مي‌شود:

كود سرك معمولاً بين 15 تا 20 روز پس از بذرپاشي خزانه مصرف مي‌شود. هدف از مصرف كود
سرك، رشد كافي نشاها و راحتي در كندن آنها است. زمان مصرف كود سرك، يك هفته قبل از
انتقال نشاها به زمين اصلي و به مقدار پنج گرم اوره براي هر متر مربع زمين خزانه است. (مجید نحوی،حسین سروش - 1384).

مبارزه با علف‌هاي هرز خزانه:

علف‌هاي هرز موجود در خزانه با نشاهاي برنج رقابت مي‌كنند. اين علف‌ها با جذب آب و
مواد غذايي و همچنين نور و اشغال فضا، موجب ضعيف شدن نشاها مي‌شوند. به علاوه، علف‌هاي
هرز موجود در خزانه، همراه نشاهاي برنج به زمين اصلي راه يافته و باعث مشكلات بيشتر
در مزرعه مي‌شوند. زيرا در اين مرحله، علف كش‌ها روي آنها بي‌اثر بوده و بايد حتماً
با دست و جين شوند. در نتيجه هزينه كارگري افزايش مي‌يآبد و سود كمتري به كشاورز مي‌رسد.
در خزانه‌هاي برنج، به ويژه دراستان‌هاي گيلان و مازندران، علف هرز سوروف بيشترين مزاحمت
را ايجاد مي‌كند. ضمناً علف‌هاي هرز ديگري مانند انواع جگن‌ها از جمله اويارسلام يك
ساله‌‌، انواع پيرز، بعضي از پهن برگ‌ها مانند قاشق واش با نشاهاي برنج رقابت مي‌كنند.
از آن جايي كه علف هرز سوروف باعث بيشترين مشكلات در خزانه‌ها مي‌شود، روش مبارزه با
اين علف هرز توضيح داده مي‌شود. (مجید نحوی،حسین سروش - 1384)

روش مبارزه با سوروف در خزانه:

رويش بعضي از علف‌هاي هرز بويژه سوروف در خزانه، موجب مشكلاتي براي شاليكاران مي‌شود.
البته در خزانه‌هاي سنتي كه مقدار مصرف بذر در واحد سطح خيلي زياد بوده و خزانه‌ها
پوشيده از آب است، مسئله سوروف چندان مهم نيست؛ زيرا به علت زياد بودن بذر و وجود آب،
سوروف كمتر فرصت رويش مي‌يآبد. اما در اين گونه خزانه‌ها نشاهاي ضعيف با قدرت ريشه‌زايي
كم حاصل ميشود. به علاوه، نشاها نسبت به بيماري‌هاي قارچي آسيب‌پذير مي‌شوند. با توجه
به معايب گفته شده و بالا رفتن هزينه تهيه نشا، توصيه مي شود كه خزانه‌ها به صورت جوي
و پشته‌اي احداث شوند.

در خزانه‌هاي جوي و پشته‌اي، توصيه مي‌شود 50 تا 60 كيلوگرم بذر در خزانه‌اي به مساحت
250-200 متر مربع مصرف شود. همچنين دقت شود كه آبياري خزانه، به صورت نشتي انجام شود.
در اين گونه خزانه‌ها، بذرها از كود ، فضا و نور بيشتري بهره‌مند مي‌شوند، در نتيجه
نشاهاي سالم، قوي، با قدرت ريشه‌زايي كافي به دست مي‌آيد. به علاوه، در صورت آماده
نبودن زمين اصلي، مي‌توان نشاها را چند روز بيشتر در خزانه نگهداري كرد تا زمين آماده
شود. در اين روش به علت كاهش مقدار بذر مصرفي و تغيير روش آبياري، فرصت بيشتري براي
بذرهاي علف هرز سوروف فراهم مي‌شود تا رويش يافته و با نشاهاي برنج رقابت كنند. در
اين صورت، لازم است با سوروف مبارزه شود.

در خصوص جگن‌ها و علف‌هاي هرز پهن برگ كه در بعضي مناطق برنج‌كاري با تراكم کم ظاهر مي‌شوند،كندن با دست اين گونه علف‌هاي هرز توصيه مي‌شود. مگر اين كه تراكم و تعداد آنها دربعضي خزانه‌هاي برنج زياد باشد و مبارزه شيميايي با آنها لازم باشد. در چنين شرايطي،‌بايدبا انجام آزمايش‌هاي لازم، نوع علف‌كش، مقدار سم و روش مصرف آنها تعيين شود. در اينباره توصيه مي‌شود كه با كارشناسان كشاورزي منطقه مشورت شود. (مجید نحوی،حسین سروش - 1384)

زمان كنترل علف هرز سوروف در خزانه:

كنترل سوروف در خزانه در دو زمان انجام مي‌شود:

الف- كنترل سوروف قبل از بذرپاشي

حدود سه روز قبل از بذرپاشي، بستر خزانه را كاملاً تسطيح و ماله‌كشي مي‌كنند. سپس علف
كش بنتيوبنكارب (ساترن) به مقدار شش سانتي‌متر مكعب براي ده متر مربع مساحت خزانه و يا علف
كش بوتاكلر (ماچتي) را به مقدار چهار سانتي‌متر مكعب در همان ده متر مربع خزانه مصرف
مي‌كنند و سپس خزانه را آبياري مي‌كنند.

روش ديگر اين است كه ابتدا خزانه آبياري مي‌شود، سپس علف‌كش به صورت قطره پاشي در سطح‌آب ساكن خزانه به عمق حدود پنج سانتي‌‌متر مصرف مي‌شود بعد از مدتي، هنگامي كه بذرها جوانه‌دار شده و آماده استفاده در خزانه شدند آب كرت‌ها را تخليه مي‌كنند. سپس با دست كشيدن در سطح بستر بذرها و اندكي هوا دادن. بذرپاشي راانجام مي‌دهند.

ب- كنترل سوروف بعد از سبز شدن خزانه

چنانچه به عللي فرصت مبارزه با سوروف در مرحله قبل از بذرپاشي از دست رفته باشد، مي‌توان
دو تا سه هفته بعد از بذرپاشي، زماني كه سوروف‌هاي خزانه دو تا سه برگه شدند، با استفاده
از علف كش پروپانيل خزانه را برگپاشي كرد. مقدار مصرف سم 10 تا 12 سانتي‌متر مكعب براي
هر 10 متر مربع خزانه در نظر گرفته مي‌شود. يك روز قبل از سمپاشي، لازم است آبياري
را قطع كرد و يك روز بعد از سمپاشي، دوباره جريان آب را برقرار كرد. با توجه به اين
كه سم پروپانيل، يك علف كش تماسي است، از اين رو هنگام سمپاشي بايد دقت كرد كه سم با
تمام سوروف‌ها تماس پيدا كند تا سم اثر كند.ميزان آب موردنياز براي سمپاشي، براي هر 10 متر مربع خزانه، 30 سانتي‌متر مكعب است.به منظور پرهيز از هرگونه اثر نامطلوب علف‌كش، لازم است حداقل يك هفته قبل از سمپاشي تا يك هفته بعد از سمپاشي، از مصرف سموم حشره‌كش و كودهاي شيميايي خودداري شود. (مجید نحوی،حسین سروش - 1384)

مبارزه با حشرات زيان‌آور خزانه برنج:

مگس خزانه در بعضي از سال‌ها مي‌تواند در خزانه‌هاي برنج موجب خسارت شود. علائم خسارت
به صورت زردي و ضعيف شدن نشاها و ايجاد كچلي در بعضي از قسمت‌هاي خزانه مشاهده مي‌شود.
براي اطمينان از آلودگي خزانه به اين مگس، مي‌توان نشاهاي ضعيف را كنده و ريشه آنهارا در آب قرارداد، در اين صورت لارو مگس كه كرمي شكل است، مشاهده خواهد شد. همچنين با دست زدن به گياهچه نشاها، مي‌توان مگس‌هاي بالغ را كه به پرواز درمي‌آيند، مشاهده كرد. حشرات زيان‌آور ديگري مثل آبدزدك نيز به خزانه برنج خسارت وارد مي‌كنند. مگس خزانه و آبدزدك، بيشتر در خزانه‌هاي سنتي خسارت مي‌زنند و در خزانه‌هاي جوي و پشته‌اي، اين مشكلات كمتر وجود دارد. به طور كلي براي مبارزه شيميايي با اين حشرات زيان‌آور، از سم مالاتيون يا سوين به نسبت دو در هزار استفاده مي‌شود.بدين صورت كه آبتدا سطح خزانه را به مقدار كمي آب مي‌گيرند، سپس 20 گرم سم مورد نظررا در 10 ليتر آب حل كرده و محلول به دست آمده را در سطح 100 متر مربع خزانه سمپاشي مي‌كنند(مجید نحوی،حسین سروش - 1384).

منابع مورد استفاده:

1-اخوت، س. م و د، وكيلي- 1376- برنج (كاشت، داشت و برداشت)- انتشارات فارآبي
2-اخگری،ح –1374-زراعت برنج – انتشارات دانشگاه آزاد اسلامی واحدرشت
3-حسيني، س. ك 1374-مديريت تحقيق و توسعه، انتشارات سازمان و تحقيقات و آموزش
4- خدآبنده، ن-1367- زراعت غلات-انتشارات دانشگاه تهران.

5- خواجه پور، م. ر-1376- اصول و مباني زراعت-انتشارات جهاد دانشگاهي فني اصفهان.

6- شريعتي، م- 1370- علف‌هاي هرز مزارع برنج و روش‌هاي مبارزه با آنها- انتشارات سازمان ترويج كشاورزي.

7- شريفي، م- 1380- راهنماي كاربردي علف‌هاي هرز مزارع برنج ايران- انتشارات فني معاونت ترويج.

8- نحوی،م-1379-تعیین مناسبترین فاصله آبیاری بر اساس آنالیز شاخصهای رشد و عملکرد برنج.

پایان نامه کارشناسی ارشد رشته زراعت. دانشکده کشاورزی دانشگاه آزاد اسلامی واحد کرج

كيفيت دانه در ارقام مختلف برنج - ارائه دهنده: صدیقه رمضانی شهرستانی

fadeli22 — Wed, 29 Apr 2009 10:19:18 GMT

به نام خدا

دانشگاه جامع علمي كاربردي

موسسه آموزش‌هاي علمي كاربردي كشاورزي مجتمع آموزش كشاورزي گيلان

پــــروژه:

دوره كارشناسي زراعت برنج

عنــوان :

كيفيت دانه در ارقام مختلف برنج

دانشجو:

صديقه رمضاني شهرستاني

استاد راهنما: مهندس اسماعيل پوركاظم

پاييز 1387

فهرست مندرجات

عنوان صفحه

چكيده ....................................................................................................................... 1

مقدمه ........................................................................................................................ 1

عوامل كيفيتي برنج ....................................................................................................... 3

اهداف تبديل‌كننده شلتوك به برنج سفيد از نظر راندمان تبديل برنج سفيد............................ 3

خصوصيات فيزيكي كيفيت برنج..................................................................................... 4

راندمان تبديل برنج ...................................................................................................... 9

درصد پوست‌كنی........................................................................................................ 11

مراحل تبدیل برنج........................................................................................................ 11

درصد برنج سالم.......................................................................................................... 11

ترکیبات شیمیایی برنج.................................................................................................. 12

رطوبت برنج................................................................................................................ 12

نشاسته برنج................................................................................................................. 12

ساختار درون دانه نشاسته‌اي برنج................................................................................... 13

تغييرات درون دانه نشاسته‌اي در دوره نمو دانه برنج........................................................ 14

كيفيت برنج ................................................................................................................ 14

نشاستة برنج و نشان‌ويژگي‌هاي وراثتي آن ...................................................................... 15

آميلوز ....................................................................................................................... 16

درجه حرات ژلاتيني ................................................................................................... 18

پيوستگي ژل .............................................................................................................. 21

پروتئين....................................................................................................................... 24

عطر برنج.................................................................................................................... 26

كيفيت دانه برنج هاي معطر........................................................................................... 30

عوامل محيطي مؤثر در كيفيت برنج............................................................................... 30

درجه حرارت............................................................................................................. 30

عوامل خاك............................................................................................................... 32

تغذيه گياه و بكار بردن كود نيتروژن خاك...................................................................... 32

بررسي پتاسيم و منيزيم.................................................................................................. 33

گوگرد خاك............................................................................................................... 33

فسفر و روي خاك....................................................................................................... 34

كودهاي زيستي و آلي................................................................................................. 34

عمليات زراعي ........................................................................................................... 34

تلخيص رقم................................................................................................................. 35

انبار كردن و پردازش دانه............................................................................................ 35

رابطه بين مواد غذايي خاك‌هاي مختلف در كيفيت برنج.................................................. 36

كيفيت برنج و مقدار نيتروژن و مادة آلي خاك................................................................ 38

كيفيت برنج و مقدار گوگرد خاك................................................................................ 38

كيفيت برنج و مقدار كلسيم و منيزيم خاك..................................................................... 39

كيفيت برنج و منگنز..................................................................................................... 40

روش‌هاي آزمون........................................................................................................ 41

تعيين راندمان تبديل..................................................................................................... 41

اندازه‌گيري طول و عرض دانه........................................................................................ 42

اندازه‌گيري ميزان آميلوز از طريق دستگاه اسپكتروفتومتر.................................................... 43

اندازه گيري قوام ژل..................................................................................................... 44

اندازه گيري درجه حرارت ژلاتيني................................................................................. 46

اندازه گيري پروتئين خام.............................................................................................. 48

روش اندازه‌گيري آهن و روي....................................................................................... 49

تغييرات آهن و روي در نمونه به كمك دستگاه جذب اتمي ............................................. 49

روش اندازه‌گيري چربي تام........................................................................................... 50

بررسي خصوصيات مربوط به پخت دانه.......................................................................... 51

فهرست منابع............................................................................................................... 53

كيفيت دانه در ارقام مختلف برنج - ارائه دهنده: صدیقه رمضانی شهرستانی

fadeli22 — Sun, 26 Apr 2009 10:20:10 GMT

چكيده :

در اصلاح گياه برنج پس از عملكرد به مهم‌ترين مسأله‌اي كه توجه زيادي مي‌شود، كيفيت دانه است. كيفيت دانه به مراحل كاشت، داشت، برداشت، تبديل شلتوك به برنج سفيد و انبارداري آن بستگي زيادي دارد. در اين پرو‍ژه خواص فيزيكي و فيزيكوشيميايي دانه برنج مورد ارزيابي قرار گرفته است. آميلوز به عنوان يكي از مهم‌ترين عامل تعيين كننده كيفيت بوده و خود يكي از اجزاء نشاسته و جزء خطي آن است. جزء ديگر نشاسته آميلوپكتين مي‌باشد كه به تنهايي در كيفيت تأثيري ندارد اما نسبت آن به آميلوز حايز اهميت است. علاوه بر آميلوز، برخي خواص نشاسته نظير درجه حرارت ژلاتيني و پيوستگي ژل در كيفيت دانه تأثير زيادي دارند. از خواص فيزيكي دانه مي‌توان به افزايش طول دانه در اثر پخت اشاره كرد. جالب توجه است كه بسياري از محققين ميزان پروتئين دانه را در برنج برخلاف گندم از عوامل مؤثر در كيفيت به حساب نمي‌آورند. اما مي‌دانيم كه پروتئين برنج نسبت به گندم داراي ارزش غذايي بالا‌تري بوده و درصد قابل توجه‌اي از انرژي انساني را به ويژه در كشورهاي آسيايي به خود اختصاص داده است. از نظر تأثير عمليات زراعي در كيفيت نيز افزايش عناصر ماكرو و ميكرو تا اندازه‌اي مورد ارزيابي قرار گرفته‌اند كه نشان داده شده است، مقدار نيتروژن مصرفي روي ميزان پروتئين تأثير دارد و همچنين مصرف كود ازته در مرحله رسيدن باعث افزايش مقدار پروتئين دانه مي‌شود.

واژه‌هاي كليدي : برنج، كيفيت دانه، خصوصيات فيزيكي و فيزيكو‌شيميايي

توليد برنج هيبريد - ارائه دهنده: محمود صيادي فتمه سري

fadeli22 — Mon, 20 Apr 2009 15:41:00 GMT

دانشگاه جامع علمي كاربردي

موسسه آموزش‌هاي علمي كاربردي كشاورزي- مجتمع آموزش عالي جهاد كشاورزي استان گيلان

پــــروژه :

دوره كارشناسي زراعت برنج

عنــوان :

تولید برنج هیبرید

استاد راهنما : مهندس اسماعيل پوركاظم

ارائه دهنده: محمود صیادی فتمه سري

پاييز 1387

فهرست صفحه

مقدمه ................................................................................................................ 2

تاریخچه برنج هیبرید ......................................................................................... 3

مشخصات گیاهشناسی ....................................................................................... 3

هتروزیس در برنج ............................................................................................. 4

روشهای نرعقیمی در برنج ................................................................................. 5

بذرپاشی لاین های والدینی در خزانه.................................................................. 10

زمانهای مختلف بذر پاشی برای تولید بذر........................................................... 11

مزرعه تولید بذر نرعقیم سیتوپلاسمی و بذر هیبرید برنج....................................... 12

نشاءکاری........................................................................................................... 13

مدیریت مزارع تولید بذر..................................................................................... 16

حذف بوته های خارج از تیپ............................................................................. 17

چیدن برگ های پرچم....................................................................................... 20

کاربرد اسید جیبرلیک........................................................................................ 21

گرده افشانی تکمیلی.......................................................................................... 25

برداشت بذور هیبرید........................................................................................... 28

خرمنکوبی.......................................................................................................... 29

منابع................................................................................................................... 31

مقدمه:

برنج يكي از مهمترين منابع غذايي مردم در سطح جهان مي باشد ودر سطحي بالغ بر 146 ميليون هكتار كشت مي گردد وميزان توليد آن نيز بالغ بر 520 ميليون تن در هكتار مي باشد.دو سوم كالري روزانه مردم در مناطق آسيا ويك سوم كالري مورد نياز مردم در آمريكاي لاتين وآفريقا از طريق مصرف برنج تامين مي شود(3). پس از شناخت ژن هاي پا كوتاهي و وقوع انقلاب سبز، عملكرد برنج در حدود 4/2 درصد در سال افزايش يافته است(6). يكي از مهمترين پيشرفت هاي انجام شده در زمينه اصلاح گياهان زراعي، توليد گياهان هيبريد مي باشد كه براي اولين بار حدود سال 1930 در مورد ذرت انجام پذيرفت.اين امر اصلاح گران را تشويق نمود تا بدنبال پديده هتروزيس در ساير محصولات باشند(4).

سورگوم، ارزن، پنبه، آفتابگردان، گوجه فرنگي، بادمجان، فلفل، پياز،چغندر قند وبرنج از محصولاتي هستند كه در آنها ازخاصیت هيبريد بطور گسترده اي استفاده مي شود(7). اصلاح برنج هيبريد واستفاده از پديده هتروزيس يكي از راه هاي دستيابي به افزايش توليد برنج، متناسب با نرخ رشد جمعيت مي باشد. اگرچه پديده هتروزيس در برنج از سال 1926 شناسايي شده است، اما استفاده تجاري از آن زماني آغاز شد كه دانشمندان چيني مدعي شدند كه ارقام برنج هيبريد داراي 20 الي 30 درصد افزايش توليد نسبت به ارقام پا كوتاه هستند(2).لازم به ذكر است كه چنين عملكردي در شرايط عادي واعمال مديريت زراعي يكسان بدست آمد.

سطح زير كشت برنج هيبريد در سال 1991 در چين به 17 ميليون هكتار رسيد واين ميزان مساحت یعنی، 55 درصد سطح زير كشت برنج و66 درصد توليد كل برنج در چين باعث گرديد كه موسسه
بين المللي تحقيقات برنج وساير مراكز تحقيقاتي برنج در اوايل دهه 1980 فعاليت خود را در زمينه اصلاح واستفاده از تكنولوژي توليد برنج هيبريد آغاز كند(6)

تاريخچه برنج هيبريد:

سابقه شناسايي هتروزيس به گياهان دگربارور بر ميگردد و گزارشات در اوايل 1700 ميلادي به صورت بهبود بنيه و نمود حاصل از تلاقي براي تعدادي از گونه ها موجود ميباشد . همچنين مندل(1865)و داروين(1877) نيز در ازمايشات خود ، برتري دورگ را در بسياري از هيبريد ها يافتند . زمينه اصلي براي گسترش تجارتي پديده هتروزيس در سال 1910 در گياه ذرت مهيا گرديد . اين گياه از نخستين محصولاتي بود كه توليد بذر هيبريد در ان مورد توجه قرار گرفت (7) .پديده هتروزيس در برنج از سال 1926 شناسايي شد. اما استفاده تجاري از آن زماني آغاز شد كه دانشمندان چيني مدعي شدند كه ارقام برنج هيبريد داراي 20 الي 30 درصد افزايش توليدنسبت به ارقام پا كوتاه هستند(3). در ايران اولين گام تحقيقات برنج هيبريد در سال 1366 در ايستگاه تحقيقات برنج رشت در گيلان و آمل در مازندران با وارد نمودن دو لاين نر عقيم به نامهاي V20A و W32A توسط صالحي وهمكاران وسري دوم لاين هاي جديد نر عقيم به نام هاي IR58025A وIR28298A نيز توسط درستي ونعمت زاده از ايري(IRRI) در خواست وبه ايران وارد ودر مراكز تحقيقاتي برنج رشت وآمل مورد ارزيابي قرار گرفت(2). در سال 1375 پرو‍ژه ملي برنج هيبريد با تلاش فراوان بصورت مشترك به تصويب دانشكده علوم كشاورزي ساري و موسسه تحقيقات برنج كشور وسازمان تحقيقات، آموزش وترويج كشاورزي رسيد(6).

مشخصات گياه شناسي برنج:

برنج گياهي است مخصوص مناطق پر آب وگرم از رده تك لپه اي ها متعلق به قبيله لگومي فلوره وتيره گرامينه(poaceae) و زير تيره اوري زوئيده وجنس اوريزا مي باشد. جنس اوريزا داراي 25 گونه مختلف است گياه برنج از كاشت تا برداشت به 80 تا 270 روز زمان نياز دارد برنج گياهي است معمولا روز كوتاه ويكساله ولي بعضي از انواع چند ساله آن نیز موجود مي باشند. برنج داراي ساقه اي راست وتوخالي است كه ارتفاع آن بين 200-50 سانتي متر ، تعداد برگ بين 10 تا 20عدد و. قطر ساقه برنج بين 6 تا 12 ميلي متر متغير است. هر بوته برنج معمولا 4 تا 5 پنجه توليد مي‌كند واصولا توليد پنجه در برنج خيلي زياد مي باشد. برگ برنج شامل پهنك و غلاف بلندي است.زبانك يا ليگول برنج غشايي وبلند بوده ودر موقع رسيدن شكاف بر مي دارد اين زبانك غشايي سه گوش بوده و داراي طولي در حدود 15-10 ميلي متر است.

گل آذين در برنج به صورت پانيكول بوده ودر انتها واقع شده است. از محل هر گره محور اصلي خوشه يك يا چند انشعاب اوليه بوجود مي آيد. كه بعدا از همين انشعابات اوليه، چندين انشعابات ثانويه توليد مي شود كه بعد از هر يك از اين انشعابات ثانوي يك يا چند خوشه چه يا تك گل بوجود مي‌آيد. گل شامل مادگي، پرچم ها ولوديكول ها مي باشد. مادگي شامل كلاله ها، خامه وتخمدان مي‌باشد. كلاله پري شكل از دو شاخه تشكيل يافته است. تعداد پرچم در برنج برخلاف اکثر غلات 6 عدد مي باشد. ميوه برنج گندمه بوده، بدين معني كه پوسته هاي ميوه وپوسته دانه با هم رشد مي نمايد. دانه برنج داراي رنگ هاي مختلفي از قبيل زرد، سفيد، قرمز وسياه است.وزن هزار دانه برنج در حدود
40-20 گرم است(1).

هتروزيس در برنج:

تاكنون تنها دو روش موثر براي افزايش پتانسيل عملكرد محصولات از طريق اصلاح شناخته شده است كه يكي از آنها بهبود مورفولوژيكي گياه وديگري استفاده از هتروزيس مي باشد. اصلاح صفات مورفولوژيكي، به تنهايي پتانسيل بسيار محدودي دارد و اگر هم منحصرا از هتروزيس استفاده گردد نتايج نامطلوبي خواهد داشت. هر روش اصلاحي ديگر مانند اصلاح ملكولي نيز بايد به همراه صفات مورفولوژيكي مناسب وهتروزيس قوي باشد(7). هتروزيس را بيشتر مترادف با رشد عالي هيبريد مي‌دانند يعني برتري هيبريد هاي F1 نسبت به والدين آنها. تظاهر هتروزيس فقط در نسل اول (F1) صورت مي گيرد. بنابراين كشاورزان هر سال بايد اقدام به خريد بذر هاي هيبريد كنند(3).

هتروزيس ممكن است مثبت يا منفي باشد که در اصلاح نباتات اهميت زيادي دارد.واهميت آن به هدف اصلاحي بهنژادگر بستگي دارد. به عنوان نمونه هتروزيس مثبت براي عملكرد مفيد است در حالي كه هتروزيس منفي براي زمان رسيدن گياه ويا ارتفاع بوته اهميت دارد(5).

طبق برخي گزارشات عملكرد بالاتر در برنج هاي هيبريد بدليل هتروزيس در تعداد پانيكول و تعداد گلچه ها بود. هر چند محققان متعددي از جمله پي لايي،ويرماني وهمكاران نشان دادند كه هتروزيس در عملكرد، اصولا بدليل گلچه هاي بيشتر در پانيكول وتا حدودي بدليل وزن هزار دانه بالاتر بود وتعداد پانيكول داراي هتروزيس منفي يا غير معني دار بود(8).

روش هاي نر عقيمي در برنج:

بكار گيري پديده نرعقيمي در توليد بذرهاي هيبريد تجارتي در برنج امري ضروري است. اگرچه روش هاي مختلف نر عقيمي در برنج شناسايي شده اند، از ميان آنها نرعقيمي سيتوپلاسمي در توسعه وتكامل فن آوري توليد بذر هيبريد نقش بيشتري دارد.به تازگي نر عقيمي ناشي از تاثير عوامل محيطي نيز در برنج شناسايي شده وتلاش قابل توجهي در اين زمينه در دست انجام است.

در مواقع خاص نيز از مواد شيميايي (گامت كش ها) در توليد نر عقيمي در برنج استفاده مي شود.

روش هاي نر عقيمي ژنتيكي وغير ژنتيكي شناخته شده براي توليد بذر هيبريد عبارتند از:

الف) نر عقيمي ژنتيكي- سيتوپلاسمي

ب) نر عقيمي ژنتيكي حساس به محيط

ج) نر عقيمي القايي يا ايجاد شده از طريق مواد شيميايي

الف) نر عقيمي ژنتيكي- سيتوپلاسمي:

چنين نر عقيمي، با اثر متقابل بين هسته وسيتوپلاسم بوجود مي آيد. علت اصلي آن هم وجود عامل در سيتوپلاسم است.عدم وجود عامل ايجاد كننده نر عقيمي چه در هسته، چه در سيتوپلاسم، لاين‌بارور را ايجاد مي كند.وجود برخي از ژنهاي اعاده كننده در هسته، نتايج هيبريد حاصل از تلاقي يك لاين نر عقيم سيتوپلاسمي با لاين اعاده كننده را بارور مي كند(5).

در روش نر عقيمي سيتوپلاسمي،جهت توليد برنج هيبريد از سه لاين ذيل استفاده مي شود.

1) لاين نرعقيم (A لاين):

به نوع خاصي از لاين اصلاح شده گفته مي شود كه بساك هاي آن غير طبيعي و فاقد دانه گرده باشند ويااينكه دانه هاي گرده آن عقيم است ولي مادگي طبيعي ونرمال دارد.بنابر اين خود قادر به تشكيل بذر نمي باشد ولي اگر دانه گرده نرمال به آن برسد،توليد بذر مي كند(7).

خوشه هاي لاين نر عقيم ممكن است بطور كامل از غلاف برگ پرچم خارج شوند ويا قسمتي از آن در غلاف برگ پرچم باقي بماند.كيسه هاي بساك آن ممكن است به رنگ زرد روشن يا سفيد چروكيده باشد ودوره گلدهي آن بيش از هفت روز نمي باشد(6).

يك لاين نر عقيم سيتوپلاسمي خوب بايد داراي خصوصيات زير باشد:

- نر عقيمي پايداردر محيطي كه بكار گرفته مي شود

- سازگاري با محيطي كه در آن بذر توليد مي شود

- قابليت خوب دگر گشني براي توليد بذر بيشتر

- قابليت پذيرش باروري نسبت به لاين هاي مختلف يا لاين هاي اعاده كننده باروري (R )

- قابليت تركيب پذيري خوب

- كيفيت فيزيكوشيميايي(پخت وخوراك مطلوب) (5).

2) لاين نگهدارنده( Bلاين):

لاين دهنده گرده مي باشد كه براي گرده افشاني لاين نرعقيم بكار مي رودو توليد بذر مي كند كه گياه حاصل از آن نرعقيم مي باشد.وجود اين لاين جهت حفظ وتكثير لاين نرعقيم ضروري است(7).

3) لاين باز گرداننده باروري( Rلاين):

اين لاين نيز دهنده گرده مي باشد و در صورت تلاقي با لاين نر عقيم توليد بذر بارور مي‌نمايد كه مي تواند در سطوح تجارتي در اختيار زارع قرار گيرد(7).

خصوصيات مطلوب لاين اعاده كننده باروري بشرح ذيل مي باشد:

- خوشه هاي آن طويل وداراي حد اقل 125 گلچه ويا بيشتر باشد.

- خوشه ها از برگ پرچم كاملا خارج گردند.

- براي خروج كامل بساك ها از گلچه، ميله پرچم بايد بلند باشد.

- بساك ها بايد بزرگ، بسته وداراي دانه گرده زيادي باشند.

- بساك ها بايد بيشتر دانه هاي گرده را پس از خروج از گلچه آزاد نمايند (6).

ب) نر عقيمي ژنتيكي حساس به محيط يا روش دو لايني[1](EGMS)

نر عقيمي ژنتيكي، زماني حساس به محيط است كه لاين مورد نظر در يك شرايط خاص محيطي قادر به توليد دانه گرده زنده وبارور نباشد.

انواع نر عقيمي ژنتيكي حساس به محيط:

1) نر عقيمي حساس به طول روز[2](PGMS) :

اين نوع نر عقيمي ژنتيكي، حساس به طول روز است وبراي بروز عقيمي، به طول روز خاصي نيازمند است.براي نمونه بيشتر لاين هاي نر عقيم حساس به طول روز در شرايط روز بلند(بيش از 75/13ساعت روز) نر عقيم ودر شرايط روز كوتاه(كمتر از 75/13ساعت روز) بارور هستند.

2) نر عقيمي ژنتيكي حساس به درجه حرارت(TGMS)[3] :

اين نوع نر عقيمي ژنتيكي،به درجه حرارت حساس است وبراي بروز عقيمي به درجه حرارت خاص نياز دارد. براي نمونه بيشتر لاين هاي نرعقيم حساس به درجه حرارت در دامنه هاي بيش از 30 درجه سانتيگراد قرار مي گيرند ودر دماي كمتر از 30 درجه سانتيگراد بارور مي شوند. نقطه بحراني بارور وعقيمي از يك ژنوتيپ به ژنوتيپ ديگر متفاوت است.

درجه حرارت بحراني باروري در لاين هاي TGMSمتفاوت است.حداقل درجه حرارت بحراني مي تواند از 15 الي 25 روز قبل از خوشه دهي و5 الي 15 روز بعد از شروع تشكيل خوشه باشد(5).

استفاده از لاين هاي EGMS براي توليد بذر هيبريد:

در سيستم توليد بذر هيبريدبه روش EGMS(روش دو لاين) لاين نگهدارنده وجود نداردو بوته نرعقيم با تغيير شرايط محيطي قابليت توليد بذر رادارا مي باشد بدين ترتيب كه در شرايط طول روز بلند ودرجه حرارت بالا كاملا عقيم بوده ودر طول روز كوتاه ودرجه حرارت پايين، نيمه بارور مي‌باشد. بنابراين اين لاين مي تواند در دوره عقيمي خود به عنوان لاين نر عقيم در توليد بذور هيبريد و در دوره باروري خود جهت تكثير استفاده گردد.

از زمان شناسايي اين سيستم در كشور چين تاكنون بيش از 20 رقم برنج هيبريد دو لايني توليد ومعرفي شده است كه قابليت عملكرد بالا ومقاومت وكيفيت مطلوبي دارند.

مزاياي روش دو لايني براي توليد بذر هيبريد :

- مراحل توليد بذر ساده مي باشد چرا كه به لاين نگهدارنده نيازي نمي باشد

شانس توليد هيبريد هاي دلخواه تا حد زيادي افزايش مي يابد بدليل اينكه در انتخاب والدين، براي توليد هيبريد هاي جديد، آزادي عمل بيشتر است.

مطالعات نشان دادكه در روش دو لايني بيش از 97 درصد واريته هاي همان زير گونه مي توانند نقش باز گرداننده باروري يا والد پدري را ايفا كنند.در حالي كه تنها كمتر از 5 در صد واريته ها مي توانند به عنوان باز گرداننده باروري لاين هاي نر عقيم در سيستم سه لاين بكار روند.

بدليل وراثت هسته اي در عقيمي لاين هاي (TGMS) هيچ اثر منفي ناشي از سيتوپلاسم عقيم وسيتوپلاسم غالب موجود در لاين CMS[4] وجود ندارد.

ظاهرا توليد برنج هاي هيبريد با عملكرد بيشتر،زودرس تر، كيفيت دانه بهتر ومقاومت بيشتر به آفات به وسيله روش دو لايني آسانتر از روش سه لايني مي باشد وبطور معمول برنج هاي هيبريد دو لايني در مقايسه با برنج هاي هيبريد سه لايني افزايش عملكردي حدود 5 تا 10 درصد دارند(7).

معايب روش دو لايني:

توليد برنج به روش دو لايني احتمال عدم خلوص بذردر درجه حرارت هاي پايين تردر مرحله حساس به درجه حرارت در لاين هاي TGMSوجود دارد.بنابر اين مهمترين عامل در خلوص بذور، توليد لاين هاي TGMS با درجه حرارت هاي مناسب مي باشد كه معمولا براي مناطق معتدله 23 درجه سانتيگراد وبراي مناطق نيمه گرمسيري 24 درجه سانتيگراد مي باشد(7).

ج) نر عقيمي ناشي از عوامل شيميايي :

نر عقيمي ناشي از عوامل شيميايي، روش غير ژنتيكي توليد لاين هاي نر عقيم(Aلاين) است.برخي از مواد شيميايي مانع تشكيل گامت هاي زنده بارور مي شوند. اين مواد شيميايي را اصطلاحا گامت كش((Gameticide مي گويند. اين روش در اصل براي گياهاني كه داراي مكانيسمي با گل هاي دوجنسي هستندوتوليد لاين هاي نر عقيمي سيتوپلاسمي يا ژنتيكي در آنها مشكل است، بكار مي‌رود.

در اين روش براي توليد بذر هاي هيبريد ، پايه مادري را تحت تاثير مواد شيميايي يا گامت كش قرار مي دهند در نتيجه فقط دانه هاي گرده آنها از بين مي رود وهيچ آسيبي به مادگي گل نمي رسد. براي توليد بذر هيبريد دو والد مورد نظر را به صورت رديف هاي متناوب كاشته، فقط رديف هاي مادري را در معرض گامت كش قرار مي دهند. بذر حاصل از رديف هاي مادري،دانه گرده لازم را از رديف هاي پايه پدري مي گيرد(5).

سيستم تك لايني توليد برنج هيبريد :

از اواخر دهه 1980 استفاده از روش آپوميكسي در برنج در كشور چين آغاز گرديد وهدف،توليد هيبريدي است كه در نسل هاي آن تفرق ايجاد نگردد.بدين معني كه هتروزيس در آن تثبيت گردد.توليد برنج آپوميكت (apomict ) كه هنوز در مرحله آزمايشي مي باشد، ممكن است نيازمند روش هاي فن آوري زيستي در كنار روش هاي اصلاحي سنتي باشدو شايد تا موفقيت، راه طولاني در پيش باشد.

بذر پا شي لاين هاي والديني در خزانه:

براي توليد نشاء كافي يك هكتار برنج هيبريد، نيازمند 15 كيلوگرم بذرA لاين و5 كيلو گرم بذر R مي باشيم(6).

بطور كلي در سيستم سه لايني توليد برنج هيبريد، دو نوع خزانه براي كشت والدين وجود دارد. يكي از خزانه ها، خزانه حفظ وتكثير لاين نرعقيم مي باشد كه در آن لاين هاي نر عقيم ونگهدارنده نر عقيمي بطور متناوب كشت مي گردند.خزانه بعدي، خزانه توليد بذر هيبريد مي‌باشدكه لاين نرعقيم ولاين اعاده كننده باروري در آن كشت ميگردد(7).

موفقيت در تكثير لاينA يا توليد بذر هيبريد،بستگي به همزماني گلدهي لاين هاي والديني دارد. هدف از همزمان نمودن گلدهي آنست كه گل هاي لاين A ولاين B براي توليد بذر نر عقيم ويا گل هاي لاين A ولاينR براي توليد بذر هيبريد بطور همزمان باز شده وآماده پخش دانه هاي گرده سالم ويا دريافت دانه هاي گرده باشند.

هم زمان نمودن گلدهي لاين هاي والديني به دو طريق صورت مي گيرد:

-تنظيم تاريخ بذر پاشي در خزانه بر اساس طول دوره رويشي وشروع مرحله زايشي لاين هاي والديني.

- تنظيم تاريخ گلدهي با اعمال مديريت مزرعه اي (6).

زمان هاي مختلف بذر پا شي براي توليد بذر نر عقيم سيتوپلاسمي :

لاينA يك بار ولاين B دو بار بذر پاشي مي شود. آغاز توالي بذر پاشي از روز نخست با بذر پاشي لاين A آغاز مي گردد وبذر پاشي دور اول لاين B سه روز پس از بذر پاشي لاين Aمي باشد وبذر پاشي دور دوم لاين Bسه روز بعد از بذر پاشي دور اول لاين Bصورت مي گيرد.

زمان هاي مختلف بذر پاشي براي توليد بذر هيبريد :

براي توليد بذر هيبريد معمولا لاين R را در سه تاريخ متفاوت بذر پاشي مي نمايند. بذر پاشي معمولا با فاصله سه روز در ميان صورت مي گيرد. لاين A را فقط يك بار بذر پاشي مي نمايند وبذر پاشي لاين Aبا نوبت دوم بذر پاشي لاين Rهمزمان مي باشد وبايد توجه داشت كه اين موضوع بستگي كامل به دوره رويشي لاينA ولاين R دارد وبا دانستن اين دوره بايد تاريخ بذر پاشي را تنظيم نمود.

مثال 1- پايه مادري (A لاين) داراي 10 روز دوره زراعي بيشتر از پايه پدري (R لاين) است.

شروع توالي بذر پاشي از روز نخست با بذر پاشي لاين A مي باشد. مثلا اول ارديبهشت

شروع اولين بذر پاشي لاين R 7 روز پس از بذر پاشي لاين A مي باشد، 8 ارديبهشت.

بذر پاشي دور دوم لاين Rسه روز پس از بذر پاشي دور اول لاينR ميباشد، 11 ارديبهشت.
(یعنی 10روز پس از A )

بذر پاشي دور سوم لاينR سه روز پس از بذر پاشي دور دوم لاين Rمي باشد،
14 ارديبهشت(5).(یعنی 13 روز پس از A)

[1]- Environment Genetic Male Sterlity

[2] -Photoperiod Genetic Male Sterlity

[3] -Temperature Genetic Male sterlity

[4] -Cytopelasmic Male Sterlity